Zelfredzaamheid

Zelfredzaamheid

‘De mantelzorger wordt noodgedwongen een specialist die ze niet kan zijn’ 

Mantelzorgers moeten hyperalert zijn om zich een weg te banen in de jungle van het zorgsysteem, zagen de makers van de documentaire Kanaal Sociaal. Zij volgden een jaar lang zes mantelzorgers en diverse sociaal werkers. 'Mantelzorgers staan op omvallen, wie zorgt er voor hen?'
Participatie

Pieter Hilhorst: ‘Alles is gericht op de korte termijn, om het ergste te voorkomen’

‘We hebben een blinde vlek voor sociale relaties, we benaderen alles als een individueel probleem', stelt politicoloog en publicist Pieter Hilhorst, projectleider van de Citydeal Eenvoudig Maatwerk, aanjager van sociale innovatie en lid van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. ‘Met als gevolg dat bepaalde grotere patronen, onderliggende problemen, ongezien blijven.’
Multiproblematiek

Veel onveiligheid en achterdocht in Haagsche wijken, maar Roel blijft voor kwetsbaren knokken

Psychiatrische problemen, een verslaving, eenzaamheid of dementie. Veel mensen in de Haagsche wijken Morgenstond en Moerwijk dreigen buiten de boot te vallen. Sociaalpsychiatrisch verpleegkundige Roel Rutten houdt samen met andere sociaal werkers, zorgverleners en politie de buurten veilig, en probeert tegelijk kwetsbare mensen weer te laten meedoen.
Zelfredzaamheid

Hoe stimuleer je gedragsverandering vanuit Positieve Gezondheid?

Een nieuw studieboek over Positieve Gezondheid helpt sociaal werkers en andere professionals de gedragsverandering te bewerkstelligen die de cliënt wenst. Medeauteur John Dierx legt met praktische voorbeelden uit hoe sociaal werkers dat 'andere gesprek' kunnen voeren en kunnen samenwerken met zorgverleners.
Participatie

Het eerste algemene beroepsprofiel van het sociaal werk is een anker

Voor het eerst in de geschiedenis van het Nederlandse sociaal werk is er nu een beroepsprofiel dat laat zien wat de gemeenschappelijke beroepsidentiteit van alle sociaal werkers is. Want wat kenmerkt de sociaal werker werkelijk? Jan Willem Bruins, directeur van BPSW, vertelt waarom dit profiel er moest komen en wat je er als sociaal werker aan hebt. 
Informele zorg

Column: ‘Een sterke sociale basis discrimineert niet’

Hoe bouw je aan een sociaal sterke wijk, buurt of dorp? Daarin spelen buurtinitiatieven vaak een cruciale rol. Movisie beschreef de afgelopen jaren 30 van deze initiatieven en ontdekte wat werkt. Maar wat als de belangen van deze initiatieven discriminerend zijn? Expert sociale innovatie Lou Repetur onderzoekt het in deze column. 
Dementie

Zinvolle daginvulling voor mensen met dementie: ‘Organiseer een derde helft’

Voor mensen met dementie is een zinvolle daginvulling van groot belang. Wat zijn bevorderende en belemmerende factoren bij het organiseren van zo'n dag voor thuiswonende mensen met dementie? En wat betekent dit voor sociaal werkers? Movisie zocht het uit.
Eenzaamheid

Z+W TV: ‘Ik weet niet of de huidige aandacht voor eenzaamheid werkt’

In deze aflevering van ZW TV praat filosoof Marjan Slob over de betekenis van eenzaamheid. ‘Hulpverleners past enige schroom om voor mensen in te vullen wat eenzaamheid is. De vermogens die ons sterk maken – zoals nadenken, emoties, voelen en meeleven – maken ook dat we onder diezelfde vermogens kunnen lijden.'
Zorgmijders

Flinke kloof tussen boeren en sociaal werkers: ‘Eerste contact is grootste obstakel’

De mentale gezondheid van boeren staat onder druk, maar hulp vragen voelt vaak als falen en er is een gebrek aan vertrouwen in hulpverlening. Hoe bereik je boeren als sociaal werker toch? Lees de adviezen uit de boerensector en van hulpverleners die het boerenbestaan goed kennen.
Zelfredzaamheid

‘In het sociaal domein gaat het te weinig over wat maatwerk echt is’

De term ‘maatwerk’ valt vaak in het sociaal domein, maar de vraag wat maatwerk precies is wordt te weinig gesteld, constateert Evelien Meester van Stimulansz. ‘Hulpverleners gaan vaak uit van wat zij nodig zouden hebben in de situatie van de cliënt. Ze mogen beter door de ogen van de cliënt kijken.’

Over zelfredzaamheid

Zelfredzaamheid zorgt voor dilemma's

‘Wanneer de overheid vasthoudt aan zelfredzaamheid als norm, worden drempels opgeworpen waardoor mensen worden uitgesloten van voorzieningen.' Dat zegt de Nationale ombudsman in zijn jaarverslag 2016. Ook onder professionals is er een levendige discussie over hoe ver zelfredzaamheid moet gaan en voor welke cliënt. Langer thuis wonen stelt ouderen en zorgverleners bijvoorbeeld dagelijks voor dilemma’s over zelfredzaamheid.

Lees meer

Wanneer is je cliënt zelfredzaam? Wanneer hij of zij het vermogen heeft om zichzelf te redden op alle levensterreinen, met zo min mogelijk professionele ondersteuning. Dat is de formulering in de zorg voor ouderen. Het idee is dat door behoud en/of versterking van zelfredzaamheid de – extra – zorg kan worden voorkomen of uitgesteld. Maar zelfredzaamheid gaat verder. Het gaat ook over het vermogen om jezelf te redden met behulp van vrienden, buren, familie en vrijwilligers.

Beperkingen

En niet alleen voor ouderen geldt dat professionals inzetten op zo groot mogelijke zelfredzaamheid. Ook in de schuldhulpverlening, zorg voor chronisch zieken en voor mensen met een beperking is zelfredzaamheid het devies. Het thema is een leidraad geworden in de hulpverlening, maar inmiddels lopen professionals ook tegen de beperkingen op. Want hoe ver kun je gaan met begeleiding van je cliënt met als uitgangspunt zo veel mogelijk zelfredzaam? Veel kwetsbare mensen kunnen niet zelfredzaam zijn, sommige mensen hebben altijd ondersteuning nodig.

De vraag werpt zich zo langzamerhand op of de – politieke – nadruk op zelfredzaamheid niet al te ver gaat. De nationale ombudsman uitte flinke kritiek in april 2017: ‘Wanneer de overheid vasthoudt aan zelfredzaamheid als norm, worden drempels opgeworpen waardoor mensen, burgers, worden uitgesloten van voorzieningen, overheidsdiensten en al het andere goede dat de samenleving heeft te bieden. Het stellen van eisen aan burgers waarvan vaststaat dat zij daar niet aan kunnen voldoen, is niet behoorlijk.’

Participeren

Maar de professionele nadruk of zelfredzaamheid heeft zeker ook geleid tot verbetering van de hulpverlening. Professionals zijn meer gaan denken en werken vanuit hun cliënt. Er zijn ook organisaties opgericht die zelfredzaamheid als basis hebben voor hun dienstverlening. Zoals de Stichting DeBroekriem, een organisatie die mensen helpt om in de maatschappij te participeren. De oprichters van de stichting geloven dat de zelfredzaamheid van burgers dankzij slimme verbindingen vergroot kan worden. En hun concept is succesvol, want volgens de oprichter heeft 61 procent van de vrijwilligers die zich aanmeldden bij DeBroekriem binnen een half jaar een baan, ook de mensen die daarvoor al langere tijd thuis zaten.

Schulden

Ook in de schuldhulpverlening is zelfredzaamheid niet alleen een doel, maar ook een middel om schulden kwijt te raken. De kans dat mensen terugvallen in schulden, nadat ze met succes een schuldentraject hebben doorlopen, is best groot. Vier jaar na afronding van het traject zijn er bovengemiddeld veel betalingsachterstanden. Om dit te voorkomen, zou er meer ingezet moeten worden op budgetbeheer. En mensen te leren zelf met hun budget om te gaan.

In dit dossier wordt het thema zelfredzaamheid in allerlei facetten belicht. Het blijft een leidraad in de hulpverlening, immers de beste motivatie is de eigen motivatie. De vraag is hoe ver je als professional kunt gaan in het niet helpen, om de zelfredzaamheid van de cliënt te bevorderen. Lees in dit dossier de artikelen over deze discussie en over de oplossingen die professionals vinden.