Ongeveer 2 miljoen Nederlanders zorgen wekelijks intensief voor een familielid, vriend of buur. Ruim 436 duizend volwassen mantelzorgers geven aan zwaar- tot overbelast te zijn, meldde Independer vorige week. Om te voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken, én om zodanig met hen samen te werken dat hun vader, moeder of partner de best mogelijke ondersteuning krijgt, is veel meer kennis nodig. Dat concluderen lectoren van hogescholen binnen het Lectorenplatform Informele Zorg. Zij stelden een nieuwe Kennisagenda Informele Zorg op. De kennisagenda presenteerden ze op maandag 10 november aan Carsten Herstel, directeur-generaal Langdurige Zorg bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
6 thema’s Kennisagenda Informele Zorg
Marie Louise Luttik is voorzitter van het Lectorenplatform Informele Zorg en lector Familiezorg aan de Hanze. Zij legt de meerwaarde van de kennisagenda uit. ‘Mantelzorgers komen vaak pas in beeld als ze al overbelast zijn. Om mantelzorgers gezond en betrokken te houden, is meer kennis nodig over goede samenwerking en passende ondersteuning. Met onze kennisagenda laten we zien welke thema’s daarin belangrijk zijn, gebaseerd op gesprekken met mensen uit de praktijk.’
De Kennisagenda Informele Zorg bestaat uit 6 thema’s. Dat zijn:
- Samenwerken van professionals en mantelzorgers
- Ondersteunen van mantelzorgers
- Mantelzorg en familiesysteem
- Jonge mantelzorgers
- Werkende mantelzorgers
- Mantelzorg en beleid
Weliswaar heet de agenda dus Kennisagenda Informele Zorg, maar ligt de focus op mantelzorg. Dit omdat mantelzorg andere uitdagingen met zich meebrengt dan vrijwillige inzet. ‘Mantelzorg overkomt je’, zoals de lectoren schrijven. De 6 thema’s zijn gekozen op basis van deskresearch en brede raadpleging van experts mantelzorg.
Samenwerking met mantelzorgers kan beter
Wat in de hele agenda doorklinkt, is dat de samenwerking tussen mantelzorgers en professionals beter kan. ‘Veel mantelzorgers willen actief meedenken over de zorg voor hun naaste, maar krijgen daar niet altijd de ruimte voor,’ zegt Luttik. ‘De vraag is hoe we die samenwerking kunnen versterken, zodat mantelzorgers zich gezien voelen zonder overbelast te raken.’
Impact mantelzorg op relaties
Nog steeds ligt in de zorg de focus vooral op de patiënt. Dit terwijl mantelzorg bieden niet alleen impact heeft op de gezondheid van de mantelzorger, maar ook op de relaties, bijvoorbeeld tussen familieleden. ‘Het is belangrijk dat families daarin ondersteund worden. We moeten daarvoor meer inzicht krijgen in wat helpt om families als geheel veerkrachtig te houden’, zegt Luttik.
Wie zijn er betrokken bij de zorgsituatie? En hoe kunnen deze mensen samen goede zorg bieden en deze zo lang mogelijk volhouden in goede harmonie met elkaar? Dat is het uitgangspunt van Familiezorg. Met familiegesprekken kun je overbelasting van mantelzorgers en disfunctioneren van families voorkomen, legt lector Marie Louise Luttik uit.
‘Methodieken blijven op de plank liggen’
Methodieken over samenwerken met mantelzorgers zijn er natuurlijk al jaren. Toch blijven die nog vaak op de plank liggen, schrijven de lectoren in de kennisagenda. Dit terwijl zowel professionals als mantelzorgers worstelen met hoe gelijkwaardig samen te kunnen werken. Zo’n gelijkwaardige samenwerking wordt nog extra lastig door personeelstekorten, verloop, ingewikkelde regels, verschillende culturen binnen organisaties en complexe zorgvragen.
‘Investeer in onderwijs over mantelzorg’
Een van de grootste verbeterpunten ligt in het onderwijs voor zorg en welzijn. In opleidingen is namelijk nog veel te weinig aandacht voor die gelijkwaardige samenwerking met mantelzorgers, aldus de kennisagenda.
‘De samenwerking met mantelzorgers vraagt om specifieke competenties van professionals. Desondanks is er in het beroepsonderwijs voor zorg en welzijn nauwelijks aandacht en tijd voor modellen en methodieken voor gelijkwaardige samenwerking, voor familiedynamieken.’
Handelingsverlegen professionals
Ook het oefenen van samenwerkingsvaardigheden komt nauwelijks aan bod in opleidingen, staat in de kennisagenda. ‘Professionals zien hun rol veranderen van uitvoeren naar bijvoorbeeld overleggen, afstemmen en aanspreken. Het omgaan met de heterogeniteit van opvattingen en gewoontes tussen en binnen families vinden professionals moeilijk. Dit maakt hen handelingsverlegen. En dat kan ertoe leiden dat in multidisciplinaire teams vooral de professionele praktijk centraal staat, waardoor mantelzorgers een ongelijkwaardige positie innemen.’
‘Eerste stap’
Werk aan de winkel dus. De Kennisagenda Informele Zorg, met de focus op mantelzorg, is volgens Luttik een mooie eerste stap. ‘Vanuit deze basis kunnen we praktijkgericht onderzoek doen dat het verschil maakt voor mantelzorgers en voor de kwetsbare mensen die zij ondersteunen.’ De hoop is dat informele zorg en specifiek mantelzorg een prominentere plek krijgen in landelijke programma’s.
Het Lectorenplatform Informele Zorg is een samenwerkingsverband van zeven hogescholen en drie kennisplatforms. Hun Kennisagenda Informele Zorg kun je hier lezen.
