Een aantal jaar geleden kreeg Movisie een vraag van een sociale werkorganisatie over de mogelijke oprichting van een geheugenhuis voor mensen met beginnende dementie. Is daar dan behoefte aan? was de eerste gedachte. Na een inventarisatie bleek die behoefte enorm. ‘Veel mensen met beginnende dementie willen niet meteen in een verpleeghuis in de dagbesteding zitten’, licht Janny Bakker, bestuursvoorzitter van Movisie, toe. ‘Maar ze vinden het wel fijn om in een gewoon buurthuis anderen te treffen. En, eventueel samen met hun partner, bekijken hoe je zo lang mogelijk geheugenfuncties kunt behouden.’

Geen verpleeghuis

Op het gebied van dementie heeft Movisie veel van dit soort initiatieven in kaart gebracht. ‘En er zijn ook voorbeelden waarbij sommige mensen helemaal niet meer in het verpleeghuis terechtkomen’ vertelt Bakker. ‘Omdat het systeem erom heen zo goed georganiseerd is dat de mantelzorger het lang kan volhouden. Dat is niet alleen vele malen goedkoper maar maakt het leven van de mensen om wie het gaat ook leefbaarder. Ik zeg niet dat verpleeghuizen niet meer nodig zullen zijn. Maar het kan wel beduidend minder.’

Kijk anders!

De voorbeelden sluiten aan bij de nieuwe Meerjarenstrategie 2026-2030 met de titel Kijk Anders! De focus ligt niet meer op het ondersteunen van individuen maar op het nastreven van organisatorische en systemische veranderingen. Movisie vaart al een aantal jaar deze koers maar merkt dat de tijd er nu meer rijp voor is bij de overheid, gemeenten en de samenleving zelf. De nieuwjaarsbijeenkomst op 19 januari, waar iedereen welkom is, staat in het kader van de nieuwe strategie. Daar gaan onder meer diverse professionals met elkaar in discussie over dit thema. Ook worden er korte, indringende films vertoond over initiatieven die voortkomen uit urgente vragen van mensen, die daarvoor zelf oplossingen zagen die het systeem niet bood.

Anders inrichten

‘Er is lang ingezet op zelfredzaamheid en een dominante visie dat, als je als individu een probleem hebt, er aan je gesleuteld moet worden’, vervolgt Bakker. ‘Maar je kunt ook door een andere bril kijken en inzetten op de context en de systemen.’ Als voorbeeld noemt ze de jarenlange discussie over hoe je mensen die geen betaalde baan hebben aan het werk krijgt. ‘Dan kun je je focussen op wat er allemaal mis is met die mensen. Of de vraag stellen: is de arbeidsmarkt wel toegankelijk voor iedereen? Moeten we die niet anders inrichten zodat mensen met bijvoorbeeld psychische beperkingen of minder taalvaardigheid ook kunnen deelnemen? Kunnen we niet alles waar mensen hun talenten op inzetten beschouwen als werk? Als je op die manier kijkt, kunnen opeens veel meer mensen meedoen in de samenleving.’

Systeem kantelen

Movisie probeert veranderingen te bewerkstellingen door onder meer te inventariseren wat er al gebeurt op deze terreinen en goede initiatieven, inclusief de pijnpunten, in kaart te brengen. Kennis wordt gedeeld, met onder andere gemeenten, die er zelf mee aan de slag kunnen. Bakker: ‘We proberen initiatieven steeds te verbinden met het systeem en te laten zien: zo kan het dus ook. Daarmee laat je het systeem langzaam kantelen in een inclusieve richting.’

Klimaat als sociale opgave

Een nieuw focusgebied in de Meerjarenstrategie is Klimaatrechtvaardigheid als sociale opgave. Movisie is sinds een paar jaar al actief op dit terrein, verklaart Bakker. ‘Met name in kwetsbare wijken kan er sprake zijn van zogenaamde klimaatarmoede. Omdat mensen de verwarming niet meer kunnen betalen. Of last hebben van hittestress.’ Juist als het gaat om verbeteringen op dit vlak, ziet Bakker een rol weggelegd voor Movisie en het sociaal werk. ‘Een concreet voorbeeld is een gemeente die samen met de woningbouwcoöperatie met klimaatbeleid aan de slag ging in een kwetsbare wijk. De gemeente had een brief gestuurd aan alle bewoners: we gaan jullie van het gas afhelpen. Jullie krijgen allemaal een warmtepomp, de huizen worden beter geïsoleerd, dat gaat schelen in de energierekening. En het kost jullie helemaal niks.’

Buurt in opstand

Dat klinkt als een geweldig initiatief waar niemand op tegen kan zijn maar toch ging het mis. ‘In deze wijken wordt de gemeente niet altijd als een betrouwbare afzender beschouwd’, licht Bakker toe. ‘Er gingen verhalen in de rondte over de herrie die warmtepompen maken. En dat het niks zou kosten, werd in twijfel getrokken. Uiteindelijk kwam de hele buurt in opstand en is het niet doorgegaan.’

Maar in die wijk werkte ook een opbouwwerker, vertelt Bakker, die achteraf zei: ‘Had even contact met mij gezocht. Want ik weet hoe ik in gesprek kan komen met deze mensen en het vertrouwen kan winnen.’

Eco-sociaal werkers

Het voorbeeld is een belangrijke les, vindt Bakker. ‘Er zijn ook sociaal werkers die zich eco-sociaalwerkers noemen. Zij weten heel goed hoe ze buurten met de energietransitie kunnen meekrijgen. Of gemeenten kunnen mobiliseren om daar iets mee te doen. In de komende jaren gaan we als Movisie nog meer inzetten op: hoe kun je burgers beter betrekken op dit vlak? Hoe doe je dat op een manier die werkt? Er worden enorme bedragen uitgegeven aan techniek, zonnepanelen en windparken. Maar wij zien steeds vaker dat het ook een sociale opgave is. Hoe krijg je de bevolking mee?’

Vrouwen en LHTBQA+

Verder wordt de zelfbeschikking van vrouwen en LHTBQA personen nadrukkelijk als focusgebied genoemd in de Meerjarenstrategie. Bakker: ‘We hadden altijd al aandacht voor dit onderwerp. En we dachten dat het beter ging met de acceptatie van gender en LHTBQA+. Maar we zien nu dat het eigenlijk steeds slechter gaat. In de VS maar ook in andere landen. En ook in Nederland. Hetzelfde geldt voor geweld tegen vrouwen. Daarom hebben we er nu echt een apart programma op gemaakt.’