Beste redactie van Zorg+Welzijn,
Ik heb een cliënt die mij in vertrouwen heeft genomen over het thema huiselijk geweld en wil informeren naar mijn juridische mogelijkheden. Ze vertelde mij dat ze een paar keer klappen heeft gehad van haar partner, maar ze benadrukte dat ze geen aangifte tegen hem wil doen of andere hulp wil accepteren. Ze wil graag bij hem blijven, ondanks dat de situatie voor haar onveilig is. Wat kan ik doen binnen het civiel recht en wanneer treedt het strafrecht in werking?
Bij voorbaat dank, Mariska
‘Beste Mariska,
Laat ik allereerst benadrukken dat het belangrijk is dat het slachtoffer jou in vertrouwen heeft genomen. Dat is een eerste stap en het is belangrijk om dat vertrouwen niet te beschamen. Het feit dat het slachtoffer geen aangifte wil doen en vooralsnog bij haar partner blijft, moet je voorlopig dus accepteren.
Bedenk dat het weggaan vanwege huiselijk geweld vaak een proces is, juist voor het slachtoffer. Die kan bijvoorbeeld denken: “Ik word af en toe geslagen, maar hij is wel goed voor mijn kinderen.” Of: “Mijn partner heeft spijt en heeft beloofd om aan zichzelf te werken. Hij verdient een nieuwe kans.”
Maar dat betekent niet per definitie dat je niks kunt doen. Als je in vertrouwen bent genomen, dan kun je het slachtoffer op de volgende drie manieren helpen.
1. Maak het heel concreet: vraag bijvoorbeeld waarom het slachtoffer wil blijven bij de partner. En wat heeft zij (en haar partner) nodig om herhaling van geweld te voorkomen? Daarnaast zou ik willen benadrukken dat je in contact met haar altijd normstellend bent. Zeg bijvoorbeeld dat het níet oké is dat er huiselijk geweld gebruikt wordt, dat ze een betere behandeling verdient. De kunst is: niet oordelen, wél de norm stellen.
2. Bespreek de mogelijkheid om Veilig Thuis te bellen voor advies, anoniem als dat nodig is. Jij als sociaal werker kunt overigens ook zelf bellen voor advies.
3. Als jij ziet dat er sprake is van ernstig en/of structureel geweld of als er kinderen in het spel zijn, kun je eventueel ook zelf een melding doen bij Veilig Thuis, zonder toestemming van de cliënt. Hiervoor volg je de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling.
Juridische mogelijkheden bij huiselijk geweld
Er zijn ook juridische mogelijkheden als er sprake is van huiselijk geweld. Het is belangrijk om de verschillen tussen het civiel- en strafrecht te weten. Civiel recht is het burgerrecht. Een slachtoffer van huiselijk geweld kan bijvoorbeeld na scheiding van haar partner een schadevergoeding eisen. Aan de andere kant moet je cliënt dan wel kunnen bewijzen dat er sprake was van mishandeling. Aangifte bij de politie kan in dat geval weer helpen.
Komt de politie/justitie daadwerkelijk in het spel, dan gaan we over naar het strafrecht. Dat treedt in werking als er aangifte wordt gedaan. In de meeste gevallen wordt dit gedaan door het slachtoffer, maar de politie kan in ernstige gevallen ambtshalve ook aangifte doen. Bijvoorbeeld wanneer ze reageren op een melding van het slachtoffer en vervolgens het slachtoffer geen aangifte wil doen. Dat kan bijvoorbeeld resulteren in een aanhouding of een contact- of gebiedsverbod voor de verdachte.
Maar de praktijk wijst uit: bewijs leveren is, zeker met een partner die bij de dader wil blijven en (nog) niet openstaat voor hulp, heel complex. Om die reden is het als sociaal werker heel belangrijk om de band met je cliënt, die jou dus vertrouwt, in stand te houden. Daar kom je als hulpverlener uiteindelijk verder mee. De wensen van het slachtoffer volgen is dus zeker aan te raden. Blijf vooral in gesprek.’
Deze lezersvraag is beantwoord door psycholoog-criminoloog dr. Irma Cleven, die eerder dit jaar promoveerde aan de Erasmus Universiteit. Zij deed uitgebreid onderzoek naar hoe en wanneer slachtoffers zich ‘mondig’ voelen bij de inzet van beschermingsmaatregelen voor (ex)partnergeweld. Daarnaast werkt ze als projectleider en onderzoeker bij stichting Buurtwerkplaats De Buren in Schiedam.
