Aan het woord is Marian Zweers, coördinator informele zorg bij De Waalboog. Op zes locaties in Nijmegen en directe omgeving verleent de organisatie 24-uurszorg. In totaal telt De Waalboog circa 1.350 medewerkers. Daarnaast zijn er ruim 400 vrijwilligers en meer dan 50 “Partners in de Zorg”.

Mantelzorgbeleid vernieuwd

Die laatste groep groeit inmiddels hard nadat het mantelzorgbeleid van De Waalboog vernieuwd werd. ‘Het is begonnen met een kerstpakket’, vertelt ze. ‘De partner van een bewoner, die bijna elke dag op bezoek kwam, hielp mee met de verzorging van haar partner, maar deed ook nog meer. Zo hielp ze op de afdeling mee bij de gezamenlijke maaltijden en wandelde ze met andere bewoners.’

Toen die vrouw kerstpakketten zag die voor vrijwilligers klaarstonden, gaf ze aan dat zij vond dat ze zo’n aardigheidje ook wel had verdiend. Maar omdat ze “formeel” niet als vrijwilliger geregistreerd stond, kon Marian haar destijds geen kerstpakket meegeven. ‘Toen wist ik: dit klopt niet’, schetst ze. ‘Die kwestie is heel erg in mijn hoofd blijven hangen.’

Niet één vaste rol

Om het mantelzorgbeleid te vernieuwen liet Marian zich inspireren door het SOFA-model. Dat is een hulpmiddel voor professionals om de verschillende rollen van mantelzorgers te herkennen en hierop aan te sluiten. Het SOFA-model maakt inzichtelijk dat een mantelzorger niet één vaste rol heeft, maar afwisselend een partner in de zorg, een hulpvrager, een “gewone” naaste én expert kan zijn. Deze rollen kunnen per dag of zelfs per moment wisselen. ‘In dat model zitten heel mooie aspecten die wij met Partner in de Zorg op onze wijze hebben vormgegeven.’

Samenspel tussen professional en naasten

Volgens Marian is het belangrijk om het samenspel tussen professionals en naasten kritisch tegen het licht te houden. ‘De knip tussen in de wijk wonen en vervolgens verhuizen naar een woonzorgcentrum is vaak nog heel groot. Mantelzorgers waren in de oude situatie bijvoorbeeld gewend om veel te zorgen. Denk aan een partner die hielp bij het douchen of aankleden. Of een zoon of dochter die elke dag langskwam om zijn of haar vader naar bed te brengen. Hoewel ik besef dat dit een groot beroep op hen doet, zijn dit ook heel intieme momenten. Naasten koesteren dit ook graag.’

De hele kluit mee scheppen

Het gevaar is dat de zorg het na verhuizing overneemt en te weinig oog heeft voor mantelzorgers. Marian noemt het gezegde dat je oude bomen niet moet verplaatsen als uitgangspunt. ‘Helaas is het niet voor iedereen mogelijk om thuis te blijven wonen. Als je zo’n oude boom dan toch moet verplaatsen, dan is het de kunst om de wortels niet te beschadigen. Je moet de hele kluit mee scheppen. Dát proberen wij met Partners in de Zorg’, aldus Marian.

Team van de toekomst

Dit is een werkwijze waarmee De Waalboog grondig heeft gedacht over het team van de toekomst. De vergrijzing neemt in rap tempo toe en zorgverleners moeten steeds nauwer samenwerken met naasten en vrijwilligers. ‘De partner die vroeger hielp bij het douchen, hoeft dat bij ons in het woonzorgcentrum niet meer te doen. Maar het mág wel’, zegt Marian.

Bekwaam

En zo zijn er meer kwesties: mag een mantelzorger of vrijwilliger bijvoorbeeld een injectie geven aan zijn/haar naaste die in het woonzorgcentrum verblijft? Ja, mits de handeling is aangeleerd door een deskundige zorgverlener en dat de mantelzorger zich bekwaam voelt voor het uitvoeren van de handeling.

Partner in de Zorg

‘Wat mag wel, wat mag niet? Zo zijn er tal van kwesties die we hebben uitgezocht’, vertelt Marian. Dit hebben we uiteindelijk vertaald naar Partner in de Zorg, waarvan het uitgangspunt is dat we een situatie creëren dat het voor de bewoner én zijn of haar naasten bij ons op de locaties zo thuis mogelijk voelt.’ Dan lacht Marian. ‘Als de bewoner en de mantelzorger dus graag een pyjamadag in hun kamer willen houden, wat dan betekent dat zij niet aanschuiven voor de maaltijd, moet je daarin voorzien.’

Aansprakelijkheid

Elke zorgorganisatie die het mantelzorgbeleid wil vernieuwen, loopt vroeg of laat tegen allerlei issues aan. Variërend van de kerstpakkettenkwestie waar Marian aan refereerde tot vragen over verzekeringen en aansprakelijkheid. De Waalboog heeft met Partner in de Zorg een tool in handen die daarin duidelijkheid verschaft. ‘Wil je dit goed doen, dan moet je als organisatie bereid zijn om dit op alle niveaus van je organisatie door te voeren. Dat betekent dat je over heel praktische zaken nadenkt: als een mantelzorger lid wordt van het team van de toekomst, dan moet je hem of haar op dezelfde manier als een zorgprofessional behandelen. Daar hoort dus bij dat je scholing biedt en dat je hen de sleutel tot een gesloten afdeling geeft’, geeft Marian als voorbeeld.

Praktische inzichten

Op het congres Samenwerken met de Mantelzorger op dinsdag 3 maart deelt Marian ervaringen en lessen met het implementeren van de nieuwe aanpak bij De Waalboog. Ze deelt dan praktische inzichten en handvatten om er zelf mee aan de slag te gaan. ‘Het begint met echt luisteren naar de cliënt en de mantelzorger. Vraag aan een naaste wat hij of zij zelf wil doen in de zorg voor hun naaste. Dát goede gesprek voeren is de start. Uiteraard leggen we alles vast in het zorgdossier.’ 

Geen verplichtingen

Tegelijkertijd benadrukt Marian als coördinator informele zorg dat er géén verplichtingen zijn. ‘De basis is dat niks moet. Het blijft een uitnodiging. Het gaat ons er uiteindelijk om dat naasten zich gehoord en gesteund voelen. En dat de zorg voor de bewoner op de best mogelijke manier georganiseerd wordt.’