Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties4

Z+W TV: ‘We hebben professionals nodig die buiten de lijntjes kleuren’

Sophie van Hogendorp
Hoofdredacteur Zorg+Welzijn
‘De protocollen en richtlijnen die bedoeld waren als hulpmiddel, lijken steeds meer een doel op zich te worden waardoor we de mens achter de cliënt uit het oog verloren zijn. We moeten dus eigenlijk terug naar de vraag: waar deden we dit voor?’ Dat stelt Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving en hoogleraar aan de Universiteit Leiden, in een nieuwe aflevering van Z+W TV.

De kloof tussen burgers en politiek wordt steeds groter en ook de verhouding tussen professionals en overheid is niet altijd optimaal. Dat heeft ook Jet Bussemaker ervaren. Ze barstte van de idealen toen ze de politiek in ging. Maar het bleek lastig om die idealen ook daadwerkelijk tot uitvoer te brengen. Ook al zat ze, eerst als staatssecretaris en later als minister, wél op posities die dat mogelijk hadden kunnen maken. In haar boek Ministerie van Verbeelding blikt ze terug op die periode en trekt ze lessen voor de toekomst. Want het kan en moet anders.

Protocollen en richtlijnen

Een voorbeeld van wat anders zou kunnen en moeten, zijn volgens Bussemakers de hoeveelheden protocollen en regels. ‘De protocollen en richtlijnen die bedoeld waren als hulpmiddel, lijken steeds meer een doel op zich te worden waardoor we de mens achter de cliënt een beetje uit het oog verloren zijn. We moeten terug naar de vraag: waar deden we dit voor? Niet omdat patiënten, burgers en cliënten de protocollen van de overheid moeten volgen, maar omdat we goede zorg willen bieden.’

Preventie

Om die goede zorg ook daadwerkelijk te kunnen leveren, moet er volgens Bussemaker een noodzakelijke verschuiving plaatsvinden van veel uitgaven aan curatieve zorg, die ook automatisch vergoed wordt, naar investeren in preventie. ‘En dan bedoel ik niet alleen gezond eten en leefstijl, maar vooral investeren in sociale factoren om te voorkomen dat mensen ziek worden. En daar is Nederland niet goed in. Terwijl we wel goed zijn in die hoog curatieve zorg en een toegankelijk stelsel van zorgverzekeringen. Maar als je naar het geheel kijkt van goede zorg, zijn dat slechts een paar onderdelen. Goede zorg is voor mij ook het bieden van kwaliteit van leven aan bijvoorbeeld mensen met een beperking of mensen in verpleeghuizen. Zorgen dat mensen die dat nodig hebben een gegarandeerde dagbesteding hebben. Zorgen dat we mensen stimuleren om deel te blijven nemen aan de samenleving en veerkrachtig te zijn. Nu duwen we, dankzij het sterke zelfredzaamheidscriterium, mensen soms als een centrifuge de samenleving uit.’

Moedige professionals

De nadruk op preventie is er al jaren. Er wordt bijvoorbeeld hard gewerkt aan het eerder signaleren van schulden. Moeten we toch concluderen dat die nadruk op preventie er nog niet voldoende is? ‘Ik zie zeker ook mooie initiatieven zoals de Schuldenlabs waarin zorgverzekeraars bereid zijn te investeren in schulden omdat ze weten dat daar de oorzaak van andere problemen ligt’, erkent Bussemaker. ‘Maar toch blijft echt preventief werken lastig. In mijn periode als minister heb ik gemerkt dat veel initiatieven niet van de grond komen omdat gedacht wordt dat het niet mag van bijvoorbeeld het ministerie, de NZa of de inspectie. Daar moeten we doorheen zodat we niet uitgaan van wat er mag volgens de regelingen, maar van wat er in dit geval nodig is. Dat vraagt om moedige bestuurders en professionals die zeggen “ik ben een beetje burgerlijk ongehoorzaam, omdat het misschien volgens wet- en regelgeving of protocollen ongewenst is, maar als ik dit gezin of deze persoon nu in de steek laat, zorg ik niet goed voor hem of haar, dan wordt hij of zij door die centrifuge naar de buitenkant van de samenleving gedrukt”. Kortom, we hebben bestuurders en professionals nodig die niet alleen maar binnen de lijntjes kleuren en precies doen, vaak zelfs nog strenger, wat de regels voorschrijven, maar echt terug gaan naar de bedoeling. Zich blijven afvragen: waar doen we dit voor?’

Van de gebaande paden

Dat klinkt mooi, maar werkt dat in de praktijk wel? Want als professionals daadwerkelijk buiten de regels om of tegen de regels in gaan, kan dat ook gevolgen voor henzelf hebben. Bussemaker: ‘Dat is ook heel lastig. Daarom moeten professionals wel beschermd worden door hun leidinggevenden. Maar ik heb ook vaak gezien dat professionals wel bij mij klaagden of aangaven dat ze meer ruimte wilden, maar dat niet binnen hun organisatie aangaven omdat ze dachten dat er toch niets zou veranderen. Willen we het echt anders gaan doen, en dat moet kunnen want we hebben in Nederland goed opgeleide professionals, financiële middelen en kennis, dan moeten we wel van de gebaande paden durven afwijken.’

Klein beginnen

Bussemaker: ‘Om het huidige systeem echt te veranderen, en ik denk dat dat nodig is, moeten we met elkaar aanvaarden dat er ook risico’s aan verbonden zijn. Als we maar willen blijven sturen op zekerheid, risicovermijding en handhaafbaarheid, komen we er niet. We moeten dat durven loslaten. Dat vraagt wat van politiek, bestuurders, professionals en burgers. En dat hoeft niet meteen heel groots. Begin klein, bij je eigen organisatie. Wat kan er anders en beter? Hoe gaan we terug naar de bedoeling? Als we allemaal klein beginnen, maken we met elkaar een mooie, grote, beweging.’

4 REACTIES

  1. Kunnen we een nuancering aanbrengen: buiten de lijntjes kleuren vraagt om ‘de regels overtreden’. Maar eigenlijk willen we de regels zó maken, dat die passen. Dus maximale professionele autonomie vraagt om passende regels. Dan hoef je niet ‘buiten de lijntjes te kleuren’, maar kun je doen wat naar jouw professionele inschatting en oordeel nodig is. Dus de oproep aan ‘beleid/bestuur’: maak de regels voor de praktijk passend, steunend en versterkend, dan hoeven professionals niet meer buiten de lijnen te kleuren, want dan hebben ze gewoon voldoende ruimte.

  2. Lees alle reacties
  3. Het beeld dat bij mijn hierbij naar boven komt is van een hond die al jaren in zijn hok vastzit en er nu uit mag. Zo’n hond heeft aanmoediging nodig om het terrein te verkennen en steeds verder van zijn hok af te gaan en te ervaren dat dit mag. Als de eigenaar onvoorspelbaar is en de ene keer aanmoedigt en de andere keer zegt: he, dat mag niet….. terug in je hok; wordt de hond bang en durft hij steeds minder. Om van beheersing en controle naar organisaties en professionals te komen die buiten de lijntjes durven te kleuren vraagt aanpassing van zowel financierders, organisaties als professionals. Zij moeten allen ervaren dat dit mag en iedereen meer oplevert. Organisaties en professionals die dit niet gewend zijn, moeten leren dat dit ok is. Uit de praktijk en onderzoek blijkt dat organisaties en professionals heel graag buiten de lijntjes willen kleuren (optimaal benutten van professionele autonomie), maar niet goed weten of dit mag, en als dit mag hoe dit te doen. Alleen toestemming geven is niet genoeg; Laten we financierders, organisaties en professionals leren hoe ze buiten de lijntjes kunnen en mogen kleuren!

  4. Volgens mij ook! Persoonlijk denk ik dat de professionals wel willen maar gezien dat de gemaakte afspraken tussen de zorgverzekeringen geen ruimte bied voor alternatieve geneeswijze. Mijn ervaring begon circa 14 jaar geleden met een beginschuld van 3000€. schulden hebben is sowieso afzien. Indien verwacht wordt dat de schuldenaaar eindeloze protocollen moeten doorstaan om hulp te krijgen is onwerkelijk. Protocollen wetten en regels hebben ervoor gezorgd dat ik eindeloos werd doorverwezen. Incassobueau’s deurwaarders en dwangbevelen heeben tot 17000€ geleid. Ik ben sinds 2018 schuldenvrij, Hoera, dwz de BKR notering is nog 5 jaar van kracht. Intussen heeft dit wanbeleid ervoor gezorgd dat ik al jaren gefrustreerd psychologen bezoek omdat schijnbaar niet normaal gevonden wordt dat je humeur beneden pijl is na jaren ellende. Een vorm van Gaslighting vind ik het.

  5. Goed artikel het geeft weer in welke omslag we in Sociaal werk en maatschappij zitten! We zijn ons ervan bewust maar worstelen nog met alle regels en beperkte ruimte die we hebben. Het vraagt moed, energie en een gezamenlijke drive binnen het Sociaal Werk maar ook samen met Zorg en Politie, onderwijs. Laten we niet ieder op ons eigen eilandje blijven werken maar ook over de grenzen heen werken in deze domeinen en elkaar verstreken! Dit is heel erg nodig volgens mij , Voor elkaar en met elkaar!

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.