In de serie De Verrekijker blikken we met professionals uit praktijk en beleid in het sociaal werk 5 jaar vooruit. In dit dossier hebben we alle Verrekijkers voor jou gebundeld: wat staat het sociaal domein te wachten?
Roxana Asmus: ‘Die rampzalige toon van het ravijnjaar doet geen recht aan wat wél mogelijk is’
In dit artikel vertelt Roxana waarom ze de term ‘ravijnjaar’ problematisch vindt, waarom je voorbij labels zou moeten kijken en vooral wat wél werkt. Zo noemt de het voorbeeld van de gemeente Hollands Kroon, waar uithuisplaatsingen van kinderen substantieel zijn afgenomen. Ze vertelt waarvan ze wakker ligt, waar ze van droomt en wat er morgen moet veranderen.
‘Natuurlijk is er voor bepaalde onderdelen wel expertise nodig, maar we zijn daarin te ver doorgeschoten. Dat heeft de zorg verkokerd en onoverzichtelijk gemaakt. Ieder mens wil waardering, meedoen, gezien worden. Dat is universeel.’
Roxana Asmus is algemeen directeur bij Incluzio, een organisatie die in een groeiend aantal gemeenten in Nederland werkt aan transformatie-opdrachten, waarin inwoners en de buurt centraal staan. In het sociaal domein biedt Incluzio wijkteams, welzijn en jeugdhulp; daarnaast levert het thuisdiensten zoals huishoudelijke ondersteuning en zorg op afstand, zoals beeldzorg en alarmopvolging. Bij Incluzio werken circa 4.000 medewerkers en aan Incluzio zijn duizenden vrijwilligers verbonden. Incluzio maakt deel uit van de Facilicom Group.
Jerzy Soetekouw: ‘De talenten van vrijwilligers zijn op allerlei manieren te verzilveren’
Hij vertelt ons wat het grootste probleem van onze tijd is, hoe bureaucratisering bijdraagt aan de ontmenselijking van burgers, maar vraagt vooral aandacht en waardering voor een onmisbare schakel in de samenleving: de informele hulpverleners.
‘Onze vrijwilligers komen dagelijks over de vloer bij ruim 74.000 deelnemers. Zij komen achter de voordeur en hebben soms te maken met situaties van huiselijk geweld, van psychische problematiek. Het is daarom van cruciaal belang dat we goed samenwerken met buurteams, zorgorganisaties en gemeenten zodat we actief en vanuit vertrouwen naar elkaar kunnen doorverwijzen.’
Bianca den Outer: ‘We ontwijken het echte gesprek over schaarste’
‘Iedere keer als we in Nederland een urgent maatschappelijk probleem hebben, smijten we er een partij geld tegenaan. Dan zeggen we: dit is urgent, hier moet iets gebeuren, en dan komt er ineens heel veel geld beschikbaar. Maar elkaar echt leren kennen en domeinoverstijgend samenwerken op inhoud, dat gebeurt niet vanzelf.’
‘Vergeet niet dat meer kwaliteit van leven nog nooit door alleen de zorg is georganiseerd. Dat gebeurde doordat we riolering aanlegden, woningen verbeterden, toegang tot onderwijs creëerden en leefomstandigheden veranderden. De knoppen zitten niet alleen in het zorgstelsel, maar juist in de samenleving. Als we zorgproblemen in de zorg blijven oplossen, dan redden we het niet.’
Jessica Westerik van Reclassering Nederland: ‘Uitsluiting leidt tot meer criminaliteit’
‘Ik maak me zorgen over wat er nu allemaal in de wereld gebeurt, en wat de gevolgen daarvan zijn voor Nederland. Ik las pas: “taal is de kanarie in de kolenmijn van de medemenselijkheid.” Die zin kwam wel binnen. Onze taal is de afgelopen jaren echt veranderd, harder geworden. Polarisatie begint met taal. Het gemakkelijke zwart-witdenken, de nuance die steeds minder wordt. De ontmenselijking van bepaalde groepen. Kijk naar wat er nu in de VS gebeurt.’
Jessica vertelt over haar zorgen, maar ook wat er nodig is om criminaliteit tegen te gaan. Ze pleit voor het wetsvoorstel Slimmer Straffen, waarvan ze echt denkt dat het voor een groot deel van de populatie een verschil kan maken.
VGN-directeur Theo van Uum: ‘Mensen met een beperking hebben veel te bieden’
‘De zorg en ondersteuning in Nederland is veel te veel in schotten georganiseerd. We zijn in Nederland erg goed in “het organiseren” en als er in de praktijk iets niet goed gaat, dan reageren we vanuit wantrouwen en gaan we het verder verfijnen met nog meer regeltjes.’
‘Ik hoorde pas nog een bizar voorbeeld hiervan. De blindengeleidehond van een cliënt was overleden, maar dat was niet correct doorgegeven aan de zorgverzekeraar, waardoor diegene te lang een vergoeding had gekregen. Kan gebeuren. Maar de zorgverzekeraar schiet vervolgens in een kramp en vraagt voortaan aan iedereen die een blindengeleidehond heeft, om elke drie maanden een digitaal formulier in te vullen over de hond. En als die hond langer dan zes jaar dienst heeft gedaan, moet er ook een soort hondenidentiteitsbewijs worden overlegd. Dit verzin je toch niet? Het lijkt wel een sketch van Van Kooten en De Bie.’
Wat er volgens Van Uum wel nodig is? Dat lees je hier.
Zakaria El‑Khetabi: ‘De sociale cohesie in buurten mogen we niet onderschatten
Zakaria El-Khetabi, bestuursvoorzitter van woningcorporatie Stedelink, eerder rayonmanager Maatschappelijke Ondersteuning in de Wijk bij de gemeente Rotterdam, ligt wakker van het feit dat steeds meer mensen zich terugtrekken.
‘Het is een utopie om te denken dat we alle problemen met hulpverleners kunnen oplossen. Dat is een belofte die we nooit waar kunnen maken. Als woningcorporatie kunnen we niet in elk complex 24/7 mensen neerzetten: dat gaat niet gebeuren. Dus we hebben mensen nodig, in onze wijken, buurten, wooncomplexen, die op elkaar letten, die elkaar in de gaten houden en die korte lijntjes hebben met professionals. Kortom, we hebben de samenleving nodig. Buurten en wijken die om elkaar geven. Netwerken die niet over professionals gaan, maar over mensen die zich tot elkaar verhouden.’
Voor meer preventie is minder bureaucratische drukte nodig, zegt Nora Azarkan
Nora Azarkan, bestuurder bij Welzijn Velsen en Welzijn Beverwij: ‘Preventie is de kern van welzijnswerk. Niet alleen om dure zorg te voorkomen, maar vooral om inwoners te versterken, problemen vroeg te signaleren en gemeenschappen veerkrachtiger te maken. Preventie betekent wat mij betreft aanwezig zijn vóórdat problemen in buurten, op scholen en op andere ontmoetingsplekken escaleren. Of we die belangrijke taak als welzijnsorganisatie op termijn goed kunnen vervullen, daar maak ik mij wel serieus zorgen over. Welzijn wordt namelijk steeds nadrukkelijker ingezet als antwoord op wat de zorg niet meer aankan. Ik snap die beweging zeker, want de eerstelijnszorg loopt over. Maar daarmee dreigen we wel de kern van het welzijnswerk uit het oog te verliezen.’
Ruth Peetoom: ‘Ondanks het systeem zijn er veel mensen die hun nek uitsteken’
Ruth Peetoom, voorzitter van de Nederlandse ggz maakt zich zorgen over de hoeveelheid mensen met psychische problemen. ‘Zoveel volwassenen en jongeren met mentale problemen. Dat is iets waar ik wel wakker van lig. Dit betekent namelijk dat het in onze samenleving steeds moeilijker wordt om te dealen met tegenslag, met verwachtingen van anderen. En vaak komen we er zonder professionele hulp niet meer uit.’
In het artikel geeft ze voorbeelden van bureaucratische systemen die de toegang goede hulp in de weg zitten. Ze geeft aan wat er anders moet, maar benoemt ook wat er al wél goed gaat. Lees hier het hele artikel.
Pim van Uchelen: ‘We werken in een stelsel waar niemand meer in gelooft’
Pim van Uchelen van Partners voor Jeugd, bestuurder in de jeugdbescherming geeft aan dat het bestuurderschap hem soms het gevoel geeft dat hij in een spagaat zit. ‘In de situaties waar wij mee te maken hebben geldt: niks doen is geen optie. Je kunt klagen over het systeem en weglopen, maar je kunt er ook samen voor blijven knokken. Daarom ben ik zo trots op die professionals die ondanks alles dit werk blijven doen. Soms gaat het goed mis. We hebben fouten gemaakt. Met ernstige gevolgen. Daar moet je van leren en dat moet je verbeteren. Dat maakt dat mensen soms niet trots zijn op hun werk, terwijl ze ondertussen ontzettend veel goede dingen doen. Die emoties moet je in ons werk kunnen verdragen.’
‘Buiten de spreekkamer is nog veel gezondheidswinst te behalen’
Arfan Ikram, voorzitter van ZonMw en hoogleraar epidemiologie aan het Erasmus MC ziet de laatste dertig jaar iets opvallends.
‘De levensverwachting is verder toegenomen, maar als je dat afzet tegen gezonde levensverwachting, dus levensverwachting zonder chronische aandoeningen, dan zie je dat die juist is afgenomen. We leven dus langer, maar korter in volle gezondheid. Het aantal jaren dat je met ziekte leeft is langer en langer geworden.’
Hij probeert dit te verklaren en spreekt uit waar nog winst te behalen valt. Lees hier het hele artikel.
‘Gemeenschappen moeten geen instrument worden maar de warme jas blijven’
Het is goed om te zien dat steeds meer mensen – professionals, beleidsmakers en bestuurders, interesse krijgen in de kracht van een gemeenschap, vindt Veerle Rooze, directeur van Netwerk DAK, het netwerk van 150 inloophuizen, buurt- en straatpastoraat. Tegelijkertijd baart het haar zorgen dat diezelfde gemeenschappen als oplossing voor vele problemen worden gezien. ‘Gemeenschap moet eenzaamheid oplossen, de zorg ontlasten, polarisatie verminderen en de vergrijzing opvangen. Dat is nogal wat. Zo wordt het iets instrumenteels, iets met een doel, een opdracht en van de korte termijn. De vraag hoe een mens tot zijn recht kan komen, verdwijnt zo helemaal naar de achtergrond.’
Ze geeft meer inzicht in de weerbarstigheid van gemeenschappen en legt uit waarom het lastig is om een gemeenschap als oplossing voor problemen te zien. Ze geeft aan wat er anders kan, en wat haar droom is.
‘Sociaal werkers en welzijnsorganisaties mogen veel meer zelfvertrouwen uitstralen’
Marieke Voogt, directeur-bestuurder van Welzijn Lelystad en bestuurslid van Sociaal Werk Nederland, legt uit hoe de ziekte van haar dochter haar nieuwe inzichten over het systeem heeft bijgebracht. Ze liep op tegen de muren van de bureaucratie. ‘Van de huisarts werden we doorverwezen naar de ggz, of eigenlijk naar de wachtlijst. Ik ging vervolgens zelf uitzoeken welke gecontracteerde partners de gemeente had en heb ze allemaal gebeld. Dat is wat ik als moeder op dat moment voor mijn kind kon doen. Maar ik kwam er gewoonweg niet doorheen.’
In dit artikel vertelt ze hoe een organisatie waar ze in eerste instantie sceptisch over was haar dochter wél uit de ellende geholpen heeft, daar ze bij een psycholoog uiteindelijk nooit terechtgekomen is. Ook geeft ze andere voorbeelden van waardevolle initiatieven.
