Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties1

THEMA ‘Daders zijn ook vaak lief voor slachtoffers’

Merel van Dorp
Merel van Dorp is journalist en sociaalwetenschapper, gespecialiseerd in jeugdzorg en risicojeugd. Ze is auteur van het boek Jeugdige Delinquenten en werkt als dagvoorzitter, bladenmaker, spreker en journalist.
Ondersteun ouders van misbruikte kinderen, begrijp waarom signaleren van seksueel geweld lastig is, snap de complexe mechanismen van misbruik. Iva Bicanic pleit voor het écht bespreekbaar maken van seksueel geweld.
‘Bijna elke familie heeft wel een verhaal over seksueel geweld. Een oom die zijn handen niet thuis kon houden, een zus die werd aangerand. In de afgelopen veertig jaar hebben we veel beter zicht gekregen op de prevalentie en impact, nu is het tijd om seksueel geweld als samenleving bespreekbaar te maken.’ Dat zegt Iva Bicanic, klinisch psycholoog en landelijk coördinator van het Centrum Seksueel Geweld, die zich al jaren inzet voor betere hulp aan slachtoffers en hun omgeving. Want de cijfers zijn onthutsend. Jaarlijks hebben 100.000 mensen te maken met seksueel geweld. Ruim 20.000 scholieren tussen de twaalf en zestien jaar oud geeft aan seksueel geweld, zoals ongewenst seks hebben of gedwongen geslachtdelen aanraken of bekijken, te hebben meegemaakt. Waarschijnlijk is het aantal een onderschatting, want naar online geweld is niet gevraagd in het Scholierenonderzoek Kindermishandeling (2016). En de kinderen uit het speciaal onderwijs zijn niet bevraagd. Hoeveel kinderen ónder de twaalf jaar slachtoffer zijn van seksueel geweld, daar is nauwelijks zicht op (aldus de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen).

Onthullen

Seksueel geweld herkennen is lastig, weet Bicanic. Uit haar promotieonderzoek blijkt dat meiden die een eenmalige verkrachting door iemand buiten het gezin meemaken, die gebeurtenis pas na bijna een halfjaar onthullen. Ze vertellen het bovendien niet eerst aan hun ouders, maar aan een vriendin. Bij kinderen en jongeren die te maken hebben met incest, duurt het nog veel langer voordat ze het iemand vertellen. ‘Misbruik is een horrorscenario. Je weet als ouder dat het kan gebeuren, maar je wilt het idee niet toelaten. Want dan durf je je kind nergens meer naartoe te laten gaan. Dus sus je jezelf dat je kind het heus zou vertellen als het ermee te maken krijgt.’

Niet bespreekbaar

En dan blijkt dat kinderen misbruik niet vertellen en thuis niet ‘alles bespreekbaar’ is. Of ze het dan niet hebben gezien?, is een vraag die ouders van misbruikte kinderen dikwijls krijgen. ‘Nee dus’, vertelt Iva Bicanic, ‘want kinderen zijn kampioen verbloemen. Omdat ze weten dat het thuis vanaf dan anders wordt. Misschien mogen ze niet meer stappen, wordt vader furieus op de dader, raakt moeder overstuur. Kinderen willen hun ouders beschermen.’ Een onbedoeld vernietigende vraag is het, stelt Bicanic vast. ‘Ouders hebben al het idee dat ze tekortschieten, voelen zich een slechte ouder. De vraag waarom ze het niet hebben gezien, bevestigt die gevoelens.’
Iva Bicanic is, naast onder meer ervaringsdeskundige Rik Derwig en Veilig Thuis bestuurder Debbie Maas, één van de sprekers op het Zorg+Welzijn Congres Seksueel Geweld op woensdag 3 maart. Op zoek naar meer informatie of wil je je aanmelden? Klik hier.
Gillen
Dat seksueel geweld moeilijk bespreekbaar is, komt ook door het stereotype beeld. De man die plots uit de bosjes opduikt, films waarin een vrouw zich luid gillend probeert te ontworstelen aan haar belagers – zo gaat het meestal niet in het echt. Bijna negen op de tien daders zijn namelijk een bekende van hun slachtoffer. En de meeste slachtoffers verzetten zich niet of nauwelijks, wat naderhand leidt tot het idee dat ze zelf schuldig zijn. ‘Maar meewerken is normaal slachtoffergedrag. Om te overleven: liever verkracht dan dood. Daarom, en door de spanning, reageert je lichaam vaak ook met een genitale respons: vrouwen worden nat, mannen krijgen een stijve.’
De relaties waarbinnen seksueel geweld plaatsheeft, zijn bovendien vaak complex. Bicanic: ‘Daders zijn meestal óók hartstikke lief voor hun slachtoffers. De pianoleraar geeft je de aandacht die je thuis mist, opa heeft eerst je lievelingsijs gehaald, dus kun je daarna toch wel even bij hem op schoot kruipen?’ Van die ambivalentie raak je als kind in de war. Niet voor niets lopen jeugdige slachtoffers van geweld tien keer meer kans om psychotisch te worden. ‘Slachtoffers zijn soms oprecht verdrietig dat de dader in de gevangenis terechtkomt, ze vinden het zielig en voelen zich schuldig.’

Daders

Het merendeel van de daders is man, van de kindermisbruikers is zeven procent vrouw. Bij mannelijke slachtoffers boven de zestien jaar is een derde van de daders vrouw. Voor daders zou ook meer aandacht moeten komen, meent Bicanic. ‘Seksueel geweld gebeurt omdat er daders op de wereld zijn. Daders zijn vaak mensen die iets zijn tekortgekomen. Dus is het van belang om plegers effectief te behandelen of voortijdig in het vizier te krijgen.’
Ouders die zelf een nare jeugd hebben gehad, zouden ook steun moeten krijgen, vindt Bicanic. ‘Want als ouders door hun eigen onverwerkte verleden niet goed aanvoelen wat hun kind nodig heeft, raken kinderen minder goed gehecht of voelen zich niet gezien. Dus gaat het kind elders op zoek naar verbondenheid en complimentjes. Ieder kind verlangt ernaar gezien te worden, dat is normaal.’ Eenmaal misbruikt, is het risico op herhaald slachtofferschap (revictimisatie) groot. ‘Bijna de helft van de misbruikte kinderen krijgt later opnieuw seksueel misbruik te verduren.’

Ouders belangrijk

Professionals zou ze willen adviseren: onderstreep hoe belangrijk ouders zijn. ‘Leg ze uit dat zíj de maat van de verwerking aangeven. Leer ouders kalm te blijven. Vertel ze: ben je boos, leg je kind uit dat je niet boos op hem of haar bent; ben je verdrietig, vertel dat het weer over gaat. Kinderen die hun zeer geëmotioneerde ouders zien, denken: “Wow! Dit is zo heftig, dat wil ik niet nog eens meemaken!” Met als gevolg dat ze andere nare gebeurtenissen voor zich houden. Die cirkel moeten we met zijn allen doorbreken.’

Iva Bicanic is klinisch psycholoog (1972) en hoofd van het Landelijk Psychotraumacentrum (UMC Utrecht). Zij richtte met Astrid Kremers het Centrum Seksueel Geweld op. Bicanic promoveerde in 2014 op onderzoek naar de onthulling van tienermeiden na misbruik. Zij publiceerde het boek Dicht bij huis met advocaat Richard Korver en werd in 2018 uitgeroepen tot Meest Invloedrijke Persoon in de Publieke Gezondheid.

1 REACTIE

  1. Heel erg bedankt voor alle moeite die jullie doen om seksueel misbruik op de kaart te zetten en het gesprek op gang te brengen.
    Behalve dat de hulpverlening verbeterd is is er in 40 jaar nauwelijks iets veranderd.

    Wat ik altijd mis, ook in dit artikel weer is d3 ellende voor slachtoffers die vaak volgt wanneer je door je vader misbruikt bent.
    Hoe jij als slachtoffers vaak na het bekent worden uitgestoten word door vader, moeder en broers en zussen en dus ook door de families.
    Je verliest al je bloedverwanten , staat er alleen voor, je word letterlijk doodgezwegen .
    Dader en herkomstgezin leven gewoon verder.

    Óók in je nieuwe leven vind je weinig gehoor.
    Mensen kunnen en willen er niet over praten.
    Én anders moet je er niet over aan de gang blijven.
    Óók hulpverleners begrijpen niet wat er gebeurd met slachtoffers en de impact die dat uitstoten en doodzwijgen heeft.

    Het gaat vaak altijd over de incest.
    Niet over wat er daarna met je gebeurd en dan je hele leven door blijft gaan.
    Vergoten worden houd namelijk niet op.
    Doodgezwegen worden voel je elke keer in je leven bij allerlei levensomstandigheden weer opnieuw.

    Het is alsof je hebt moeten vluchten , alles hebt moeten achter laten,
    Je kunt niet praten over wat je is overkomen, en in het beste geval word er tegen je gezegd dat je blij moet zijn dat je van ze af bent.

    Ik kan niet voor andere praten, maar voorzelf kan ik zeggen dat ik mezelf elke keer weer in d3 steek gelaten voel.
    Er alleen voor staan, wanneer ook net als in dit artikel uitgewist bent en mijn situatie niet bestaat, beschreven word en dus niet voorkomt.

    Ouders moet je steunen?
    Én als die ouders jou w uitgestoten hebben omdat je niet wil zwijgen over de incest, je niet gewoon wil doen, of omdat je gesproken hebt??

    Dan sta je er alleen voor.
    Niemand in d3ze maatschappij die het dan voor je opneemt.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.