Ruim anderhalf miljoen kinderen en jongeren onder de tweeëntwintig jaar groeien op in een gezin waarin een ouder psychische of verslavingsproblemen heeft. Goede voorlichting en opvang moeten voorkomen dat deze zogenaamde KOPP en KVO-kinderen later zelf problemen krijgen. ‘Je schaamt je rot als je zo’n vader hebt.’

Met de dwangvariant van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden heeft Justitie sinds 2001 een maatregel in handen om verslaafde draaideurcriminelen verplicht te laten afkicken. De kritiek op het experiment is groot. Het zou te duur zijn en weinig resultaat boeken. De drangvariant van de SOV die als voorloper in 1996 startte wordt echter alom geprezen. Drang versus dwang.

Was geweld tegen vrouwen vroeger vooral een thema van hardcore-feministes met paarse tuinbroeken, nu staat het hoog op de prioriteitenlijst van het kabinet. Ook de hulpverlening roert zich. Zowel Justitie als politie grijpt in zonder dat vrouwen aangifte doen. Daarnaast bezinnen gemeenten zich op een centrale aanpak. Toch zijn de problemen nog steeds schrijnend.

Van heroïne op doktersrecept knappen alle langdurig heroïneverslaafden op, de één meer dan de ander. De helft van de deelnemers aan het experiment wordt zelfs weer gezond, en bovendien neemt de criminaliteit af, zo blijkt uit onderzoek. Met gratis heroïne van junk naar gebruiker.

Jongeren nemen eerder iets aan van leeftijdsgenoten (‘peergroups’) dan van anderen. Vanuit dit idee is het Nijmeegse drugspreventieproject Chebbab opgezet. Degenen die voorlichting geven, bepalen tevens zoveel mogelijk de inhoud van het programma. ‘Anders wordt het een project van de werkers en lijkt het alsof de jongeren worden gebruikt voor onze doelen.’

In haar beleidsvisie 2002-2005 kondigde de Tilburgse welzijnsinstelling De Twern een ‘totale omslag in het denken en doen’ aan. Betrokkenen vonden dat het welzijnwerk was ingedut. Doelstelling is onder meer om alleen nog te werken op basis van wetenschappelijk onderzochte methoden. Ook is de ‘eerste academische welzijnswerkplaats’ vastbesloten de rollen tussen de gemeente en zichzelf om te draaien.

Het verstrekken van methadon aan langdurig verslaafden is verworden tot een farmaceutische handeling: cupjes vloeibare methadon over de balie schuiven. Er is te weinig tijd en ruimte voor psychosociale en medische zorg. Dat stelt Chris Loth, zelf verpleegkundige in de verslavingszorg, naar aanleiding van haar promotieonderzoek. Toch wordt op verschillende plaatsen gepoogd de zorg aan de verstrekking te koppelen.

Niet iedereen is zomaar even te activeren. Sociale activeerders merken dat cliënten met gezondheidsproblemen een drempel over moeten om weer deel te kunnen nemen aan de samenleving. Het project Sociaal Activeren met Zorg tracht activeerders en zorginstanties samen te laten werken. ‘Om de chaos behapbaar te maken.’

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vindt dat er een ‘regelarm fonds’ moet komen wanneer er meer taken die nu nog onder de AWBZ vallen, naar gemeenten worden overgeheveld. In dat fonds moeten vele afzonderlijke gemeentelijke geldstromen samen komen.

‘De meeste bewoners hebben minstens vijf of zes andere behandelingen geprobeerd,’ zegt Teun Stortenbeker, directeur van De Hoop. In een speciaal dorp van de christelijke stichting voor verslavingszorg proberen cliënten van hun verslaving af te komen. Ze krijgen er therapie, en krijgen begeleiding bij wonen en werken. ‘Door de sociale controle in het dorp corrigeren bewoners elkaar.’