Lebensräume für Jung und Alt: Burenhulp als uitkomst voor de vergrijzing

Ook Duitsland vergrijst in hoog tempo. Gezien de financiële problemen waarmee het land worstelt is het ondenkbaar dat alle zorg door professionals kan worden geleverd. Zorg + Welzijn bezocht samen met MEE Noordwest Holland en het Nederlands Platform Ouderen en Europa een woonvorm voor meerdere generaties in Zuid-Duitsland. Burenhulp staat er centraal.
Lebensräume für Jung und Alt: Burenhulp als uitkomst voor de vergrijzing


Download het artikel ‘Lebensräume für Jung und Alt’ als pdf


href=”https://www.zorgwelzijn.nl/portal/resources/attachments/download/true/im/false/id/75702/Lebenraumefurjungundalt.pdf”>Lebenraumefurjungundalt.pdf

Door Martin Zuithof – Vogt, een dorp met zo’n 4.600 inwoners, ligt in

Zuid-Duitsland vlakbij de Bodensee. Hier werden in 1995 de eerste ‘Lebensräume

für Jung und Alt’ gebouwd, een woonvorm met 46 woningen die middenin het dorp

ligt. (Foto St. Anna Hilfe Duitsland)

Het appartementencomplex wordt voor een derde deel bewoond door jongere

gezinnen en voor tweederde door ouderen, dat wil zeggen mensen van middelbare

leeftijd en ouder. Het zijn niet de verzorgenden, maar de bewoners zelf die hier

de eventuele zorg bieden.

Tussen de woningen is een dienstencentrum gebouwd, dat niet alleen het

centrum van het project is, maar meteen ook fungeert als ontmoetingsplek van het

hele dorp. Verschillende verenigingen maken er gebruik van. De bijbelclub

vergadert er, het zangkoor oefent er, drie keer per week zijn er gezamenlijke

maaltijden en de woensdagmorgen is gereserveerd voor het huisvrouwenontbijt.

Eens per week is er dagbesteding voor dementerenden, er is een aantal creatieve

clubs actief en natuurlijk wordt er ouderengymnastiek gegeven.

Zelfhulp Het concept van de Lebensräume komt uit de

koker van Gerhard Schiele. Schiele is directeur van de St. Anna-Hilfe (
href=”http://www.anna-hilfe.de”>www.anna-hilfe.de
), de divisie ouderenzorg

van de Liebenau Stiftung en verantwoordelijk voor 45 locaties in Baden

Württemberg. Hij bedacht dat de wederzijdse hulp van alle generaties nodig is om

op den duur alle ouderen te kunnen blijven ondersteunen.

Schiele: ‘Rond 1990 bleek dat de vroegere bejaardenhuizen niet meer

voldeden. Het aantal ouderen dat intensieve zorg nodig had, groeide en er was

een toenemende behoefte aan verzorgingshuizen die intensieve zorg boden.

Tegelijk was er een steeds groter wordende groep vitale ouderen die helemaal

niet alleen tussen andere bejaarden wilde wonen, maar actief wilde

blijven.’

Schiele zette de nieuwe woonvorm op in nauwe samenwerking met het

gemeentebestuur van Vogt. De gemeente bood de bouwgrond gratis aan, zodat de

huizen goedkoop konden worden gebouwd en vervolgens tegen aantrekkelijke prijzen

konden worden verkocht. De winst die deze constructie opleverde werd vervolgens

in een fonds gestort van waaruit een opbouwwerker kon worden betaald.

Door deze financiering is de onafhankelijkheid van Christa Welle, de

opbouwwerkster gegarandeerd, stelt Schiele. ‘Zij heeft immers de opdracht

iedereen tot zelfhulp aan te zetten. Ze moet de mensen verleiden zelf het

initiatief te nemen, zodat ze zich inzetten voor elkaar.’

Net als in Nederland onderscheidt het Duitse opbouwwerk zich van

individuele hulpverlening en sociaal-cultureel werk, doordat het zich vooral

richt op gemeenschappelijke belangen van bewoners. De opbouwwerkster is ook een

belangrijke intermediair tussen de dorpsgemeenschap en de woonvorm.

Christa Welle: ‘Het project is zo succesvol omdat de verenigingen uit het

dorp nauw bij de Lebensräume betrokken zijn. De mensen die hier wonen komen uit

het dorp en hebben ook weer allerlei contacten met de verenigingen.’

EvenwichtHet woningbestand bestaat uit een mix van

huur- en koopwoningen. Drie gezinnen wonen in een hun eigen koopwoning en alle

andere gezinnen huren onder. Schiele: ‘In principe zijn het allemaal eigen

woningen. Alleen, we hebben het zo geregeld dat als de eigenaar de woning zelf

niet bewoont, hij deze aan ons moet verhuren en dan verhuren wij deze weer

verder.’

De bewonerssamenstelling wordt even-wichtig gehouden door de verdeling van

huur- en koopwoningen, vertelt Welle, die de woningtoewijzing samen met een

bewonerscommissie regelt. De gemeente en stichting bezitten samen veertien

woningen, zodat ze zonodig kunnen zorgen voor de instroom van jongeren om het

evenwicht tussen jongere en oudere bewoners te bewaren.

In het dorp bestond aanvankelijk grote weerstand tegen deze vorm van

ouderenzorg, vertellen Welle en Schiele. De meeste dorpsbewoners vonden het

vreemd dat het uitgangspunt van de ouderenzorg niet bestond uit verpleging en

verzorging, maar uit zelf- en burenhulp.

Schiele: ’Oorspronkelijk wilde de gemeente hier een bejaardenhuis

neerzetten, maar dat was volgens de voorschriften van begin jaren negentig

helemaal niet mogelijk. Het duurde een paar jaar voordat de omwonenden het idee

achter ‘Lebensräume für Jung und Alt’ begrepen. Je hebt dus niet alleen een goed

idee nodig, maar ook uithoudingsvermogen om het te doen.’

‘Zelfs met de bewoners van de Lebenräume moesten we lang discussiëren over

het waarom van dit concept. In de gerontologie hadden we geleerd, dat als je

ouderen actief wil houden, je ze geen zorg moet bieden bij dingen die ze nog

zelf kunnen doen. Die benadering hebben we van bovenaf opgelegd. Als je toen een

enquête had gehouden, denk ik niet dat dit concept positief zou zijn

beoordeeld.’

Loze beloftenHet idee dat de zorg gebaseerd moet zijn

op zelf- en burenhulp door meerdere generaties klinkt goed, maar werkt het ook?

‘De meeste gezinnen met kinderen wonen hier omdat het goedkoop is’, vertelt

Welle. ‘Moeders kunnen ook een centje bijverdienen door in de huishoudelijke en

burendienst te werken. Sommigen vinden het ook mooi dat hun kind tussen een

grote groep ouderen opgroeit. Kinderen hebben hier alles in de buurt: school,

crèche, buitenschoolse opvang, muziekles.’

De inbreng van de jongeren valt in de praktijk nogal tegen, erkent ze. ‘Ik

vraag ze wel om een bijdrage te leveren. Ze beloven meestal van alles, maar doen

het vaak niet. Ze komen hier vooral vanwege de goedkope woonruimte.’

De voorspelling dat de ‘Lebensräume für Jung und Alt’ zelf ook weer zouden

vergrijzen, omdat de jongeren het snel voor gezien houden, kwam in elk geval

niet uit, benadrukt Gerhard Schiele. ‘Toen we begonnen werd gezegd dat de

woningen zich op den duur zouden ontwikkelen tot bejaardenwoningen. De cijfers

weerleggen dit. Het aantal mensen boven de tachtig en het aantal kinderen is de

afgelopen twaalf jaar ongeveer gelijk gebleven. De gemiddelde leeftijd is nog

steeds 48, 49 jaar.’

De Lebensräume drijven voor een belangrijk deel op de groep tussen de

veertig en zeventig jaar, schetst Schiele. ‘Zij zijn heel belangrijk voor de

zelfhulp, ze hebben iets te geven. De mensen tussen de veertig en zestig komen

hier wonen omdat er ook jongeren zijn. Zij gaan niet tussen alleen maar

tachtigjarigen wonen. Om de zelfhulp gaande te houden, hebben we dus de jongeren

nodig.’

Van bovenafSchiele verklaart het succes van het

project door de sturing van bovenaf. Zijn stichting en de gemeente besloten de

woonvorm op basis van zelf- en burenhulp op te zetten en hebben dat vervolgens

tegen alle weerstanden in doorgezet. De lijnen tussen de stichting en het

nabijgelegen raadhuis zijn in de kleine gemeente dan ook kort.

‘Hier woon je niet rustig, maar midden tussen de de scholen, het

winkelcentrum, de sportvelden en het stadhuis’, zegt Peter Smigoc, de

trotse burgemeester van Vogt. ‘Je kunt overal lopend naar toe en raakt betrokken

bij alles wat er in het dorp gebeurt.’

De ‘Lebensraüme für Jung und Alt’ in Vogt ontvingen inmiddels diverse

prijzen, waaronder de prijs ‘Soziale Stadt 2004’. Geïnspireerd door het

Lebensräume-concept is de Bondsregering een landelijk actieprogramma ‘Jong en

oud’ gestart. Daarmee worden in heel Duitsland 440 gemeenschappelijke

‘woon-zorg-welzijn-projecten’ opgezet. Uitgangspunten hiervan zijn het

samenleven van meerdere generaties, burenhulp en de gemeenschappelijke

uitvoering van huishoudelijke diensten.

Meer informatie:
href=”http://www.npoe.nl”>www.npoe.nl

href=”http://www.meenwh.nl”>www.meenwh.nl

href=”http://www.stiftung-liebenau.de”>www.stiftung-liebenau.de

href=”http://www.anna-hilfe.de”>www.anna-hilfe.de

Download het artikel ‘Lebensräume für Jung und Alt’ als pdf


href=”https://www.zorgwelzijn.nl/portal/resources/attachments/download/true/im/false/id/75702/Lebenraumefurjungundalt.pdf”>Lebenraumefurjungundalt.pdf

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.