Inzicht 1: er bestaat veel genderonrechtvaardigheid

Saskia Daru, programmaleider bij Movisie, begint met enkele van de vele voorbeelden van genderonrechtvaardigheid. Vrouwen en lhbtiqa+ personen ervaren vaker geweld en intimidatie, bijvoorbeeld op straat, op het werk, in organisaties en thuis. Vrouwen hebben vaker te maken met huiselijk geweld en meer vrouwen dan mannen worden vermoord door hun partner.

Minder bekend is dat ook mannen slachtoffer kunnen worden van huiselijk geweld, of ze nu een relatie hebben met een man, een vrouw of een non-binair persoon. Daru legt het belang uit om deze ongelijkheden te herkennen. ‘Door een genderbril zie je veel meer. Je wordt je meer bewust van hoe je eigen beelden en normen je sturen in je hulpverlening. Welke verwachtingen rond gender heb je bijvoorbeeld bij mantelzorg? En je ziet beter hoe gendernormen het leven van je cliënt beïnvloeden. Bijvoorbeeld dat mannen en jongens sterk moeten zijn, of dat iemand niet haar eigen partner of opleiding kan kiezen.’

Inzicht 2: Genderrechtvaardigheid vraagt empowerment van meiden en bewustwording bij jongens

Een combinatie van weerbaarheidstraining voor meiden en gesprekken over stereotype man-vrouwbeelden met meiden en jongens vergroot de impact. Jongerenwerker Linda de Vries van De Schoor in Almere werkt al een jaar of acht aan genderrechtvaardigheid. Zij maakt deze combinatie ook. ‘Via Perfect Niña’s – Niña betekent meisje in het Spaans – werken meiden vanaf 14 jaar aan meer zelfvertrouwen, grenzen aangeven en praten over relaties en seks.’

Voor jongens en meiden samen organiseert De Vries op scholen workshops over genderrechtvaardigheid. Dat doet ze aan de hand van muziekclips. ‘Van die clips met mannen in bontjas en vrouwen die bijna niets aan hebben. Daar laat ik ze samen naar kijken. En we luisteren naar de teksten. Wat valt ze op? Hoe worden vrouwen weggezet ten opzichte van mannen? Het helpt bij hun bewustwording dat dit niet oké is.’

Inzicht 3: Veiligheid, educatie en gezelligheid zijn een effectieve combinatie

Voor lhbtiqa+ jongeren is een veilige plek om elkaar te ontmoeten van grote waarde. Jongeren komen niet alleen voor informatie of ondersteuning, maar ook voor ontspanning, herkenning en sociale contacten. De activiteiten die De Vries organiseert voor lhbtiqa+jongeren sluiten naadloos aan bij dit inzicht. Er zijn verschillende groepen, die elke week bij elkaar komen. Wat ze doen is afhankelijk van wat de jongeren zelf willen. ‘Een tijdje terug was er een best activistische groep. Zij hebben het voor elkaar gekregen dat er nu een regenboogzebrapad is in Almere, officieel geopend door de toenmalige wethouder. En soms is er vooral behoefte om elkaar in een veilige en ontspannen setting te ontmoeten.’

Elke maand is er een educatieve bijeenkomst, met gastsprekers die bijvoorbeeld specifieke seksuele voorlichting geven of over in transitie gaan, of vanuit de politie over ‘Roze in blauw’. De drie elementen veiligheid, educatie en gezelligheid komen ook samen in de workshops Krav Maga die De Vries organiseert, samen met een sportschool die zich met deze verdedigingskunst richt op queergroepen.

Inzicht 4: Bouw je aanbod op vanuit de behoeften van jongeren

Op basis van haar jarenlange ervaring deelt De Vries hierbij graag drie inzichten. Het eerste is om klein te beginnen en in te gaan op wat jongeren zelf aangeven qua behoeften qua aan activiteiten en informatie. Het tweede inzicht is dat collectiveren van individueel aanbod heel goed kan werken. ‘Eerst had ik, naast de activiteiten, vooral een-op-een gesprekken met de jongeren. Daarin merkte ik dat bepaalde onderwerpen steeds terugkeerden, zoals op de wachtlijst staan om in transitie te gaan. Na verloop van tijd ben ik rondom de terugkerende thema’s groepsgesprekken gaan organiseren.’

Iets vergelijkbaars gebeurde er met de ouders met wie ze in contact kwam: eerst individueel en vervolgens collectieve bijeenkomsten om ervaringen uit te wisselen. Het derde inzicht is praktisch van aard. ‘Een jongere van 13 jaar is echt iemand anders dan een jongere van 26. Probeer daarom te differentiëren naar leeftijdsgroep.’

Inzicht 5: Wees je bewust van je eigen beelden

Hoe je naar jezelf kijkt en wat je ‘normaal’ vindt, kan kleuren hoe je anderen benadert. Heb je bij ‘een gezin’ een plaatje in het hoofd van een man, vrouw en twee kinderen, dan zal je aan een vrouw die ondersteuning nodig heeft misschien vragen of haar man daarin ook iets kan betekenen. Dat is niet zo handig. Beter is om te vragen of de partner iets kan betekenen. Of, nog beter, en ook breder: wie er zijn om op terug te vallen.

Om aan genderrechtvaardigheid te werken is het zeker níet de bedoeling om iets heel anders te gaan doen, benadrukt Daru. ‘Het gaat om anders kijken. Als je met een genderbril op kijkt naar je omgeving en wat je doet, dan word je je bewuster van ongelijkheden. Veiligheid betekent voor mannen bijvoorbeeld iets anders dan voor veel vrouwen en lhbtiqa+ personen. Als mannen vooral aan de knoppen draaien van het veiligheidsbeleid, dan komen er wellicht meer camera’s te hangen. Als je ook kijkt naar wat vrouwen belangrijk vinden, dan kijk je bijvoorbeeld meer naar informeel toezicht en het weghalen van onoverzichtelijke bosjes.’

Inzicht 6: Vraag, veronderstel niet

Voor mensen die zich niet identificeren als man of vrouw is het belangrijk om aangesproken te worden op een manier die bij hen past. Volgens De Vries kun je bij twijfel het beste gewoon vragen welke voornaamwoorden iemand gebruikt. Daarbij is het goed om te beseffen dat dit voor jongeren niet altijd vastligt en in de loop van de tijd kan veranderen. Daarom spreekt zij jongeren vaak aan met hun voornaam.

Inzicht 7: Verbinding werkt beter dan correctie

Daru koppelt het actuele vraagstuk van de invloed van de manosphere aan dit inzicht. Ze ziet dat de reactie op jongens vaak corrigerend en bestraffend is. Zeker gezien de invloed van de manosphere vindt ze die wel reflex begrijpelijk. Maar ze zegt ook: ‘Toch blijkt een andere benadering vaak effectiever. In plaats van alleen ongewenst gedrag te benoemen, is het zinvol om te onderzoeken welke behoeften erachter schuilgaan. Als een jongen bijvoorbeeld volledig opgaat in sporten, draait dat niet altijd om status of dominantie. Het kan ook gaan om behoefte aan erkenning, zelfvertrouwen, structuur of ergens bij horen. Door het gesprek daarover aan te gaan, ontstaat ruimte om samen naar positieve alternatieven te zoeken.’

Tot slot: voorbij het hokjesdenken

Daru en De Vries benadrukken tot slot dat ze mensen niet in nieuwe hokjes onder willen brengen: ze willen juist de beperkingen van bestaande hokjes doorbreken. Daru: ‘We denken nog steeds heel binair: iemand is man óf vrouw. Het klinkt misschien wat tegenstrijdig, maar om vooruit te komen moeten we eerst door de genderbril leren kijken, om de ongelijkheden te herkennen. Daarna kunnen we werken aan het opheffen van de hokjes. En daarmee aan het tegengaan van onrechtvaardigheden.’