Transformatie

Wet- en regelgeving

Column: Investeren in preventie en innovatie is de enige uitweg

De financiële gevolgen van de coronacrisis beginnen zich langzaam af te tekenen. Gemeenten hebben financiële tekorten en zullen dus moeten bezuinigen. Desalniettemin pleit oud-wethouder Andrew Harijgens voor meer preventie.
Armoede
vrolijke meid

Tranen van blijdschap dankzij een basisbaan

Bijstandsgerechtigden niet alleen geld geven, maar ook werk. Steeds meer gemeenten experimenteren met het idee van de basisbaan. In Heerlen loopt sinds eind 2018 een pilot, in Oude IJsselstreek liggen de plannen klaar om begin volgend jaar te starten. Hoewel de basisgedachte in beide gevallen hetzelfde is, zijn er in de uitvoering grote verschillen.
Jeugdhulp
Eric van Oosterhout is burgemeester van Emmen.

Blog: FC Jeugdzorg

Het jeugdzorgbeleid gaat ondanks de enorme inzet van heel veel professionals knarsend en piepend door de bocht. De kwaliteit is lastig te bepalen, het aantal aanbieders nadert het aantal cliënten en vele Nederlandse gemeenten moeten driftig bezuinigen, omdat ze leeglopen op de post ‘jeugdhulp’.
Transformatie

Werken vanuit de bedoeling: zo doen ze het in Leeuwarden

Werken vanuit de bedoeling. Voor veel professionals in het sociaal domein blijkt het best een zoektocht te zijn hoe je dat doet. Het wordt gekoppeld aan begrippen als de nieuwe, de andere of de faciliterende overheid.
Transformatie
Ton van Nieuwkerk is wethouder in de gemeente Waterland.

Blog: Moeten gemeenten hard met de vuist op tafel?

We hebben in het sociaal domein roerige weken achter de rug. In een advertentie in het Algemeen Dagblad waarschuwde de VNG het Kabinet ‘voor de laatste maal’. Extra geld naar gemeenten of de jeugdzorg terug naar het Rijk. De reactie van het Kabinet kwam snel: ruim 300 miljoen euro extra.

Over solidariteit en klerelijers

De Nederlandse verzorgingsstaat wordt ingrijpend verbouwd. Steeds meer verantwoordelijkheden komen te liggen bij gemeenten en particuliere instellingen als verzekeraars. Wat betekent dit nu eigenlijk voor de fundamenten waarop de verzorgingsstaat gebouwd is?
Transformatie
János Betkó is beleidsadviseur Inkomen bij de gemeente Nijmegen.

Blog: Kennis van vroeger

Er zijn bibliotheken volgeschreven over beleid en beleidsevaluatie. En dan heb ik het nog niet over al het wetenschappelijk effectonderzoek naar beleid dat gedaan is, nationaal en internationaal. We weten heel veel. Maar hoe vaak hebben (nemen? krijgen?) we de tijd om daar eens goed in te duiken als we beleid maken?
Transformatie

Wendbaar werken in het sociaal domein

De decentralisaties in het sociaal domein brengen voor veel gemeenten een organisatievraag met zich mee. Hoe kun je je als gemeente het beste organiseren om antwoord te geven op de complexe opgaven? In Midden-Brabant kozen drie gemeenten gezamenlijk voor wendbare teams.

Over transformatie

Van transitie naar transformatie

Gemeenten zijn vanaf 1 januari 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Het idee is dat gemeenten deze wetten met minder bureaucratie en goedkoper kunnen uitvoeren dan het rijk omdat ze dichter bij de inwoners zitten. De transitie van de taken is inmiddels achter de rug, maar hoe staat het met de transformatie?

Lees meer

Op 1 januari 2015 is de decentralisatie van start gegaan. Vanaf dat moment werden gemeenten verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Een deel van deze taken hebben de gemeenten overgenomen van de Rijksoverheid. De transitie is inmiddels achter de rug, de speciale Transitiecommissie Sociaal Domein is opgeheven en de echte transformatie is van start gegaan. Maar hoe gaat dit?

De Transitiecommissie Sociaal Domein concludeerde in haar eindrapport van september 2016 dat de eerste stappen naar de transformatie gezet zijn, maar dat het moeilijkste nog moet komen. ‘We zitten met z’n allen in een veranderingsproces, met verschuivingen in macht, zeggenschap en geld. Daar kunnen we van werkvloer tot bestuurskamer en van burger tot parlement (nog) niet goed mee om gaan. We zien dat het leidt tot afwachtend of vingerwijzend gedrag en dat houdt de beweging op. Binnen de eigen organisatie of in de keten, lokaal en centraal.’ De commissie concludeert dat het transformeren nog niet altijd effectief verloopt, dat gemeenten en rijk elkaar verwijten dat ze zich niet aan afspraken houden. ‘Er zijn tal van bijeenkomsten en overleggen, maar het lijkt of men elkaars taal niet spreekt, de verwijdering blijft.’ De commissie vindt dat duidelijker moet zijn wie het voortouw gaat nemen. Maar ook dat raadsleden hoe rol gaan oppakken. ‘Raadsleden bepalen het speelveld, stellen de randvoorwaarden en houden toezicht, maar zij zijn nog zoekende. Hebben doorgaans niet het gevoel regie te hebben. Terwijl ze toch echt aan het stuur (kunnen) zitten.’

Huishoudelijke hulp

Verder stelt de commissie het ‘onbegrijpelijk’ te vinden dat de kansen niet worden gepakt bij de transformatie van de markt voor huishoudelijke ondersteuning. ‘De sector beweegt nog onvoldoende toe richting dienstverlening aan huis. Er vindt ook geen begeleiding plaats vanuit de overheid. Dit terwijl hier geweldige kansen liggen voor meer werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt.’ Ook nu, bijna een jaar na het eindrapport van de commissie, is het nog niet goed geregeld rondom de huishoudelijke ondersteuning. Renée de Vries, woordvoerder van ouderenbond ANBO: ‘Thuiswonende ouderen hebben wijkverpleging, huishoudelijke hulp en dagbesteding nodig. De groei van het aantal ouderen zet de komende jaren sterk door. Nu al wonen zes op de zeven ouderen thuis: tot op hoge leeftijd zelfstandig, vaak met enige ondersteuning van mantelzorg en in toenemende mate van technologische en digitale innovaties en voorzieningen. Wanneer dat niet meer volstaat, ondersteunt de thuiszorg, ontlast de dagbesteding en coördineert de wijkverpleging de noodzakelijke complexere en intensievere zorg. Deze ontwikkeling betekent een toegenomen druk op de voorzieningen thuis. Daarom stellen we: praat over verpleegzorg, of deze nu thuis of in een instelling gegeven wordt.’

Integraal werken

De grote belofte van de decentralisaties was het integraal werken. Zorg en ondersteuning dichterbij, minder versnipperd en minder duur. Is dat al realiteit? Hilde van Xanten, senior adviseur sociale zorg bij Movisie liet eerder aan Zorg+Welzijn weten: ‘Er zijn nog forse slagen te maken. Met name in de samenwerking tussen de domeinen.’ Van Xanten ziet dat er in het land steeds meer aandacht is voor hoe integraal te werken, er wordt geëxperimenteerd en er zijn ook al goede voorbeelden te vinden. Toch is er volgens haar nog volop ruimte voor verbetering. Niet alleen wat betreft de positie van cliënten bij het integraal werken, maar ook wat betreft de samenwerking tussen professionals en de randvoorwaarden daarvoor. ‘We zien heel vaak dat bijvoorbeeld zorg en ondersteuning én werk en inkomen nog niet natuurlijk samenwerken. Ze vallen in verschillende wettelijke kaders, met eigen regels en werkwijzen en dan wordt het voor professionals lastig om een samenhangend ondersteuningsplan op maat op te stellen. Maar op de plekken waar gemeente en aanbieders samen komen tot één visie, de werkwijzen echt op elkaar afstemmen en de bekostiging daarop laten aansluiten, blijkt het wel mogelijk.’

Jeugdzorg

En integraal werken is niet het enige punt waar nog verbetering mogelijk is wanneer je kijkt naar de transformatie van het sociaal domein. Jeugdzorg Nederland, GGZ Nederland, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en de Vereniging Orthopedagogische Behandel Centra (VOBC) lieten eerder in 2017 aan de leden van de Tweede Kamer weten dat de decentralisatie nog niet gebracht heeft wat ze had moeten doen. Zij stellen: ‘We zijn nu ruim twee jaar na de decentralisatie die verbetering moest brengen voor de jeugdhulp. De hulp zou integraal worden, toegankelijk en dicht bij het kind. Meer preventie, slimmere samenwerking en een einde aan verkokering en perverse prikkels omdat alle jeugdhulpvormen nu onder één opdrachtgever vallen: de gemeente. Van dat ideaal zien we twee jaar na de decentralisatie helaas nog te weinig terug.’

Uitgelicht congres

Congres Samenwerken aan Sterke Jeugdhulp

ReeHorst