Registreren Waarom moet u zich registreren voor deze site? Lees meer

Jet Bussemaker: ‘Veel gemeenten leunen nog achterover bij de Wmo’

Het welzijnswerk kan de samenleving echt verbeteren. Maar dan moeten wethouders wel hun nek uitsteken en professionals op burgers afstappen. Jet Bussemaker: ‘Er is nu aandacht nodig voor de andere kerntaak van de Wmo: de collectieve aanpak.’
Jet Bussemaker: ‘Veel gemeenten leunen nog achterover bij de Wmo’

Door Martin Zuithof - Staatssecretaris Jet Bussemaker (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) uitte zich vaak zeer kritisch over ‘het welzijnswerk’. Ze noemde het sleets, in zichzelf gekeerd en te aanbodgericht. Met een groot congres rondom de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) over ‘welzijnswerk nieuwe stijl’ wil ze de sector weer op de kaart zetten. Waarom juist nu al die positieve aandacht?

‘Omdat het welzijnswerk een enorme potentiële kracht heeft om iets voor elkaar te krijgen op Wmo-domeinen, zoals sociale samenhang creëren en participatie bevorderen’, zegt ze. ‘Het slechtste wat er kan gebeuren, is dat de Wmo wordt uitgevoerd als een lokale AWBZ. Daarbij zou het weer gaan om individuele aanspraken, bureaucratische indicaties, om een recht waarvoor je niets terug hoeft te doen. Bij de Wmo gaat het er juist om verbindingen te leggen tussen burgers, om wederkerigheid en op alle mogelijke manieren participeren. Dan heb je iets anders nodig dan een AWBZ-geformaliseerde, op individuele aanspraken gerichte benadering, namelijk collectieve voorzieningen.’

Het welzijnswerk kan dan ook geen in zichzelf gekeerde institutie meer zijn, maar moet ‘erop af’, stelt de staatssecretaris, verwijzend naar de actieve, outreachende benadering die door deskundigen als Jos van der Lans wordt bepleit. Jet Bussemaker: ‘Van de burgers mag je ook best vragen dat ze wat terug doen. De bijdrage van het welzijnswerk moet meer vraaggestuurd zijn. Dat betekent dat het aansluit bij wat de burger wil. Dus niet op een AWBZ-manier de zorg overnemen, niet medicaliseren, maar burgers de regie geven.’

Welke eisen kunt u aan dat nieuwe, geheel gedecentraliseerde welzijnswerk stellen?
‘Formeel kan ik geen eisen stellen, dat doen de gemeenten. Ik kan gemeenten wel aansporen eisen te stellen, bijvoorbeeld in de vorm van de basisfuncties die we voor mantelzorg en vrijwilligerswerk hebben benoemd. Wat moet de gemeente doen? En welke partijen schakel je daarbij in? Ondersteuning van vrijwilligers gebeurt voor een heel groot deel door welzijnsorganisaties. Via management by speech, inspiratie opdoen en enthousiasme creëren kan ik daar wel een bijdrage aan leveren.’

Doen gemeenten dat goed of hebben ze daar hulp bij nodig?
‘Ja en nee. Er zijn gemeenten die fantastische voorbeelden laten zien. Maar er zijn er ook die bij de Wmo nog te veel achteroverleunen en de uitvoering teveel als een technocratisch proces beschouwen. De Wmo wordt lokaal pas een succes als wethouders hun nek durven uit te steken. Er zijn wethouders nodig die duidelijk maken wat ze willen en afgerekend durven worden op inhoudelijk politieke punten die ze met de gemeenteraad bespreken.’
‘Als de gemeenten de Wmo alleen maar zien als iets dat ze erbij moeten doen, dat extra lasten oplevert en de uitvoering aan medewerkers of instellingen overlaat, dan is dat niet de goede houding. Je kunt niet alle negen prestatievelden van de Wmo op hetzelfde moment even intensief en even goed doen. Dat kan niet en dat hoeft ook niet. Ik weet ook dat er noodgedwongen heel veel tijd naar hulp bij de huishouding is gegaan. Maar dat is nu in wat rustiger vaarwater gekomen. Nu moet er dan ook echt aandacht komen voor die andere kerntaak van de Wmo: de collectieve aanpak.’

Hoe ziet u de verhouding tussen opdrachtgever en –nemer, dus tussen gemeente en instellingen, en de rol van burgers daarbij?
‘De crux is uiteindelijk natuurlijk of cliënten tevreden zijn. Maar het begint ermee dat de wethouder een politieke visie neerlegt en daarover in gesprek gaat met de gemeenteraad. Zij zijn de vertegenwoordigers van de cliënten. De Wmo moet ook een politieke discussie opleveren tussen gemeenteraad en wethouder. Als het ergens misgaat, stellen kamerleden vragen aan mij. Maar voor vragen over afstemming, regie en verantwoordelijkheden moeten ze helemaal niet bij mij zijn, maar op lokaal niveau. Vanuit VWS stellen wij de randvoorwaarden – we doen niet anders – via kwaliteitskeurmerken, registrering, stimuleringsprogramma’s en bijvoorbeeld dit congres.’

Maagdelijk burgerschap bestaat niet, zegt Eveline Tonkens. De burger behoeft ondersteuning om actief te worden. Hoeveel inzet kunt u van burgers vragen en welke begeleiding moeten zij daarbij krijgen?
‘We verwachten niet dat burgers hun buurvrouw helemaal verzorgen. Ik wil geen burgerplicht opleggen, maar wel duidelijk maken dat de overheid niet alle problemen voor je kan oplossen. Je mag ook iets zelf doen en iets voor anderen betekenen. Het gaat om wederkerigheid: de gemeente doet iets voor burger, de burger kan best iets terug doen. Dat betekent ook dat je elke burger als iemand met potentiële kwaliteiten ziet, en niet als een slachtoffer dat jij moet begeleiden. Dat is ‘welzijnswerk nieuwe stijl’: iemand in een rolstoel kan ook een fantastische vrijwilliger zijn, of een fantastische rol spelen in de buurtvereniging. We zijn te veel geneigd te kijken naar wat mensen nodig hebben. Met vrijwilligerswerk bewijs je niet alleen de maatschappij een dienst, maar ook jezelf.’
‘Ik zie heel mooie voorbeelden. Bijvoorbeeld van een verpleeghuis waar vrijwilligers uit de buurt allerlei activiteiten organiseren. Met een buurtrestaurant waar bewoners, buurtbewoners en vrijwilligers kunnen eten. Alleenstaande ouderen zijn daardoor niet meer eenzaam. In dat geval heb je geen professional meer nodig die thuis eenzaamheid gaat bestrijden, maar komt de bewoner zijn huis uit, doet iets voor anderen en krijgt er zelf iets voor terug.’

Alsof uw bezuinigingen op ondersteunende begeleiding vooral een heilzaam effect hebben.
‘Er zijn wethouders die dat heel nadrukkelijk tegen mij zeggen. Gemeenten waar het welzijnswerk op orde is, hebben weinig last van bezuinigingen op ondersteunende begeleiding. Veel van die begeleiding was welzijnswerk op individueel niveau. Bijvoorbeeld iemand die thuis en tegen betaling langskomt om samen met jou een appeltaart te bakken. Ik zie liever dat mensen de deur uit gaan om gezamenlijk iets te doen. Hoewel ik ook wel zie dat mensen kunnen worden getroffen door het wegvallen van die begeleiding.’

Een Uitbureau in een verzorgingshuis dat vrijwilligers met bewoners naar de film stuurt, dat klinkt ook goed. Maar werkt het echt zo?
‘Ik ken wel projecten waarbij vrijwilligers met bewoners meegaan en hun kaartje betaalt krijgen. Kijk je naar SCP-rapporten, dan blijkt elk jaar weer dat burgers tot veel bereid zijn. We moeten ze dan wel op de goede manier aanspreken. Gepensioneerde ouderen kunnen nog heel veel. De leeftijd waarop mensen zorg nodig hebben, ligt nu gemiddeld op 80 jaar en ouder. De groep van zestig- en zeventigjarigen kan nog heel veel en heeft ook heel veel tijd. Iemand met een druk bestaan wil vaak ook best wat doen. Maar niet iedereen heeft de tijd om koffie te schenken in een verpleeghuis. Maar mensen die goed kunnen schrijven of met de pc kunnen omgaan, werken vaak wel graag voor bijvoorbeeld een school- of buurtkrant.’

De Wmo kenmerkt zich door grote doelstellingen als sociale samenhang. In hoeverre lukt dat in de voorbeelden die u kent?
‘Op het terrein van sport zijn er fantastische voorbeelden. In een wijk waar weer een speelveldje is, waar kinderen kunnen voetballen en andere sporten kunnen doen, is er ook weer een ontmoetingsplek voor bewoners. Bovendien is ook nog de overlast bestreden doordat mensen weer toezicht houden. Soms is het lastig, soms is sociale samenhang aanbrengen helemaal niet zo ingewikkeld. Het gaat met vallen en opstaan. Het gaat ook niet in één keer, maar het is wel een mooie uitdaging.’
‘Sociale samenhang is ingewikkeld te meten. Je kunt het heel goed aflezen aan de plannen voor maatschappelijke opvang, stedelijke kompassen voor dak- en thuislozen. Dat is welzijnswerk nieuwe stijl avant la lettre. Die plannen gaan uit van de cliënt en zijn niet meer aanbodgestuurd. De schotten worden doorbroken, want het gaat om een woonplek, schuldhulpverlening, onderwijs, integratie, werk. Die benadering leidt aantoonbaar tot minder overlast. Dus houden die gemeenten potentieel geld over om weer aan welzijn te besteden.’
Een uitstekend voorbeeld biedt ook het Zeeuws-Vlaamse Sluis, schetst Bussemaker. ‘Als kleine gemeente heeft Sluis een halve beleidsmedewerker Wmo en voert ze bij indicaties met elke bewoner een individueel gesprek aan de keukentafel. Dan blijkt soms dat iemand meer ondersteuning nodig heeft dan waarom hij vroeg. Maar de gemeente vermijdt met haar aanpak ook dat iemand niet het juiste krijgt. Iemand die bijvoorbeeld om een scootmobiel vraagt omdat hij eenzaam is, maar niet met vervoermiddel overweg blijkt te kunnen, blijft kampen met eenzaamheid. Zo iemand heeft dus iets anders nodig. Ontdek je dat bijtijds, dan spaar je als gemeente veel geld uit. Dat kun je weer op een andere manier inzetten.’

Daarmee beschrijft u de Wmo wel weer als een kostenverhaal.
‘Het is maar waar je het geld aan wilt besteden. Cynici zeggen: “Die huisbezoeken kunnen niet, want dat is veel te arbeidsintensief en kost dus te veel geld”. In Sluis zeggen ze: “Goede gesprekken kunnen ons ook wat opleveren”. Het zal niet voor iedere gemeente op dezelfde manier kunnen. Maar kijk wel wat je als gemeente of welzijnsinstelling voor de burger kunt betekenen.’

Dit artikel staat in de Wmo-special van Zorg + Welzijn, september 2009

Martin Zuithof /Fotografie Henriëtte Guest

Gerelateerde tags

9 reacties

  • no-profile-image

    ineke

    Heel veel woorden!
    In veel instellingen worden taken nu door vrijwilligers verricht die vroeger gewoon een betaalde baan waren!!
    Geld dus!
    Eind september kreeg ik via de WMO een fiets met trapondersteuning toegewezen. Deze kwam ein oktober. Er kwam iemand van een indicatie commissie kijken of ik wel een mooie plek had voor deze heilig koe( dat gevoel kreeg iker echt over!)
    Na 3 weken was het ding weer kapot, werd opgehaal de en per telefoon werd gezegd dat ze hun best deden hem voor de kerst weer klaar te hebben. Niets gehoord. Gebeld, "Nou mevrouw het gaat niet lukken, fijne feestdagen hoor!".
    Zit ik hier!
    Gebeld met degene die in Zwolle daar verantwoordelijk voor is. In eerste instantie was ook zijn reactie dat er geen vervangend vervoersmiddel werd aangeboden. Ik weer boos. werd ik teruggebeld dat ik een scootmobiel in bruikleen kon krijgen of een vervoerspasje voor zo'collectief busje!
    Hoezo helpt de WMO mensen om zoveel mogelijk gezind en zelfstandig te blijven en sociaal actief te zijn?

    Trouwens al die mooie initiatieve die mevrouw Bussemaker noemt ken ik nog uit mijn jeugd, die waren er toen ook al. Het wordt in deze tijd alleen maar meer verplicht omdat het verzorgende element uit de samenleving aan het verdwijnen is.

  • no-profile-image

    Thea van Hoeij

    Het gaat in iedergeval over geld, en mensen zijn niet belangrijk. De tijd dat de gehandicapte kreeg wat hij nodig heeft om mee te kunnen doen in de maatschappij is al lang verleden tijd.Ssteeds weer mooie verhalen "dat het allemaal beter word, en dat het in het belang van de gebruiker ist" is een grote leugen, het geld regeerd. hoeveel mag een mens kosten in zijn leven, heeft hij dat berijkt trekken we er dan de stekker uit! Een mensen leven moet niet gepakt worden in een zak geld, maar juist gekoesterd worden ook al kost dit geld! Parlement pak je verandwoording [vooral CDA en Christen Unie, waar staat andres Christelijk voor},
    het zijn mensen waarover jullie met al je moeilijke regels overheen walsen.

  • no-profile-image

    lies Gouke

    Alle eerdere reageerders hebben van mij gelijk.
    Echter wil ik hieraan toevoegen, zoals Bert al schreef:
    als mensen (WMO is er voor iedereen, niet alleen zorgvragers!) kwaliteit van leven ervaren/welbevinden: zingeving, divers sociaal netwerk etc., dan scheelt dat heel wat in hoe mensen met een (tijdelijke)beperking zaken, zorg ervaren. Dit betekent niet dat er niet heel wat verbetert kan worden in deze. Echter mijn werkervaring (welzijnswerker) ziek ik een enorme wanverhouding bij de uitvoering van de WMO tussen aandacht, gelden naar zorg en aandacht en gelden naar welzijsnproducten. Ten voordele van de zorg. Foute boel in mijn optiek, beiden verdienen ze even veel aandacht en gelden.

  • no-profile-image

    Marianne

    Juist met de op handen zijnde wetswijziging in de Wmo zal de Hulp bij het Huishouden voor de gemeenten veel tijd in beslag gaan nemen.
    De cliënt zal opnieuw een keus moeten maken tussen PGB (of een financiële vergoeding voor het inhuren van een Alphahulp) of Zorg in natura.
    Iedere cliënt zal hoogstwaarschijnlijk individueel benaderd moeten worden door de gemeente om de gevolgen van hun keus uit te leggen, zonder extra middelen die hier tegnover staan.
    Hoezo, de Hulp bij het Huishouden in rustiger vaarwater?

  • no-profile-image

    Dionne

    De WMO is vooral gebasseerd op vrijwillige inzet van burgers. Met de enorme bezuiniging op begeleiding komt juist de respijtzorg en mantelzorgondersteuning onder druk te staan. Het is wat tegenstrijdig als het ene ministerie roept dat burgers vrijwillig actief moeten zijn en meer zelf moeten doen als het andere ministerie van mening is dat diezelfde burger vooral betaald moet werken, man, vrouw, gehandicapt, liefst tot je 70ste.
    Mevr. Bussemaker vindt het vreemd dat Gemeenten nog niet zo actief zijn maar vergeet ondertussen dat ze gelden ter stimulering van (vernieuwende) voorliggende voorzieningen beloofd maar niet in staat lijkt deze vervolgens ( volgens een eerlijke verdeelsleutel ) daadwerkelijk toe te kennen. Gemeenten moeten dus maar een voorschot op de toekomst nemen. In tijden van recessie is dat echter lastig en dus wachten Gemeenten af en worden kwetsbare burgers de dupe.

  • no-profile-image

    Ton

    Het druipt er vanaf: afschuifmanoevres met als doel pure bezuinigingen. Pure bureau-hersenspinsels van een ambtenaar die de samenleving vanachter zijn (comfortabele) bureau beziet.
    Het verhaal van mevrouw Bussemaker is wel erg theoretisch; soms klinkt het zelfs logisch. Mevrouw Bussemaker: de dagelijkse werkelijkheid hebben we mee van doen.
    Is de zorg niet een nuts-voorziening die de samenleving behoort te dienen? En is niet juist de overheid ervoor ingehuurd om dat alles overend te houden?

  • no-profile-image

    bert

    Een frisse kijk op het terug dringen van medicalisering van de zorg. Een mens kan alleen gedijen als hij/zij zich geaccepteerd en gewaardeerd voelt in zijn omgeving en er aan kan bijdragen

  • no-profile-image

    nikki

    Ik dacht dat degene die achterover leunt,jet bussemaker zelf was. Ze snapt van het hele gebeuren totaal niks. Dus beter om op te stappen en een ander aan te stellen die meer verstand heeft

  • no-profile-image

    hille

    veel vaagtaal !

Of registreer je om te kunnen reageren.

Zorgwelzijn is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden