Registreren Waarom moet u zich registreren voor deze site? Lees meer

Zorgcentrum-directeur Kirchner over ouderenmishandeling: 'Ik heb geleerd dat je alles open moet gooien'

Martin Kirchner beleefde in oktober het nachtmerrie-scenario van iedere zorgdirecteur. Drie personeelsleden van zijn Leeuwardense zorgcentrum bleken een jaar lang vijf dementerende ouderen te hebben mishandeld. Hoe kon het zover komen en hoe voorkom je zulke excessen in de toekomst? Na een aantal weken van bezinning vertelt Kirchner over de 'belangrijkste crisis' in zijn zorgloopbaan.

Zorgcentrum Nieuw Mellens ligt er troosteloos bij. Een
groot winderig terrein met lage vierkante blokkendozen, volledig omgeven door
een ijzeren hekwerk van zo'n 1.80 meter hoog. Daarachter doemt het Medisch
Centrum Leeuwarden (MCL) op. Later vertelt Martin Kirchner dat de omheining is
bedoeld om de bewoners veilig in de tuin te kunnen laten wandelen, en dat de
begroeiing het complex straks een wat vriendelijker aanzien zal geven. Nieuw
Mellens maakt deel uit van de Zorggroep Noorderbreedte, een samenwerkingsverband
van het ziekenhuis MCL en een aantal verpleeg- en verzorgingshuizen in de regio
Midden-Friesland.

Kirchner, een van de vier directeuren van de divisie ouderenzorg van de
Zorggroep, kijkt ernstig en enigszins vermoeid. Hij heeft een aantal hectische
weken achter de rug. Enige belangstelling van de media had hij wel verwacht toen
begin oktober bekend werd dat drie medewerkers van het zorgcentrum een jaar lang
vijf dementerende bewoners hadden mishandeld. Eerst heeft Kirchner de drie
betrokken medewerkers gehoord en geschorst, daarna werd de familie ingelicht. In
de mediahausse die daarop volgde was Kirchner dagenlang bezig met het geven van
interviews: 'Het was een gekkenhuis, tijd om de zaak te laten bezinken heb je
niet. Pas de laatste weken is de rust wat weergekeerd, zodat ik me kan
realiseren wat ons overkomen is. Uiteraard vraag ik me ook af of ik het goed
gedaan heb. Heb ik de familie voldoende geïnformeerd, de juiste informatie naar
buiten gegeven, de medewerkers goed opgevangen? We zitten nog volop in dat
proces van reflectie. Dit is een van de diepste crises die ik tot nu toe in mijn
twintigjarige loopbaan in de zorg heb meegemaakt. Ik heb er in ieder geval van
geleerd dat je alles open moet gooien.'

Aan de schandpaal

Na het inlichten van de Inspectie en aangifte bij de politie zijn
inmiddels zijn de officiële onderzoeken gestart. Vandaar dat Kirchner nog niets
kan en wil zeggen over de uiteindelijke oorzaken van de mishandelingen. Maar hij
is wel bereid om over zijn vermoedens te spreken. Kirchner is ervan overtuigd
dat de misstand het gevolg is van een mix van factoren. Al langer was binnen de
instelling bekend dat het bewuste team van twaalf zorgverleners nogal gesloten
opereerde. Ondanks Arbo-onderzoek waaruit bleek dat er nogal wat schortte aan de
communicatie binnen het team en daarop volgende coachende gesprekken van
leidinggevenden, veranderde die gesloten houding niet. 'Ik denk dat het vooral
te maken heeft met loyaliteit. Mensen zijn niet gauw geneigd om collega's aan de
schandpaal te nagelen,' meent Kirchner. 'Er wordt me ook vaak gevraagd waarom
het zo lang heeft kunnen duren. Aan de andere kant kun je stellen dat het
uiteindelijk wel naar buiten is gekomen. Ook dat zegt iets over het team. De
teamleden hadden dit mediageweld niet verwacht en ik weet dat ze het zwaar
hebben. Maar ze hebben me verzekerd dat, ook al hadden ze deze reacties
voorzien, ze de zaak toch gemeld zouden hebben.'

Blauwe plekken

Er waren volgens de directeur geen signalen die argwaan wekten, terwijl
familieleden achteraf wel vertellen dat zij zich afvroegen waar de blauwe
plekken vandaan kwamen. 'Maar blauwe plekken zijn niets bijzonders hier in
huis,' zegt Kirchner. 'De bewoners vallen wel eens, lopen tegen een deur of een
stoel aan of knijpen elkaar een keer. Oudere mensen hebben snel een
bloeduitstorting, dus je legt die relatie niet direct.'Kirchner heeft na het
schorsingsgesprek geen contact meer gehad met de daders, of liever gezegd:
verdachten. Daarvoor heeft hij hangende de officiële onderzoeken bewust gekozen.
Ook de gesprekken met direct leidinggevenden hebben geen duidelijkheid
opgeleverd. De drie medewerkers is inmiddels geestelijke begeleiding aangeboden
van de pastoraal medewerker van Nieuw Mellens.Een officieel aangewezen
vertrouwenspersoon had de zaak wellicht eerder aan het licht kunnen brengen en
Kirchner beaamt dat deze met spoed zal worden aangesteld. 'Het is een van de
factoren die van invloed kan zijn geweest. Maar laten we eerlijk zijn: overal
waar sprake is van afhankelijkheidsrelaties kan de zaak ontsporen, zowel binnen
als buiten de hulpverlening. Er is in dergelijke situaties bijna nooit één
oorzaak aan te wijzen. We onderzoeken nu diverse factoren: is de werkdruk van
invloed? Is er een veilige sfeer binnen de organisatie? Hoe werkt de
communicatie, is de coaching van leidinggevenden voldoende? Maar er kunnen ook
persoonlijke factoren in het geding zijn. Zijn de betreffende medewerkers wel
geschikt om met deze groep ouderen om te gaan? Het is een complex geheel en
ergens in die samenhang ligt de verklaring.'Kirchner ergert zich een beetje
over de berichten in de media over de buitensporig hoge werkdruk en slechte
communicatie in Nieuw Mellens. De instelling verschilt wat dat betreft zeker
niet van de andere zorgcentra in Nederland. Relativerend zegt hij: 'We hebben
hier ruim honderd medewerkers, waarvan er slechts drie zich misdragen. Daarom
denk ik dat er ook een belangrijke oorzaak in de mensen zelf zit.'



U weet zeker dat het in de andere negen teams niet
voorkomt?
'Dat weet je nooit zeker. Geen enkele directeur kan
zeggen: dit gebeurt bij mij absoluut niet. Ik denk wel dat dit een bijzondere
situatie is, ook al omdat het om drie mensen gaat. Maar bejegeningsproblemen
zijn al heel oud en spelen overal.'



Hoe denkt u dergelijke uitwassen te
voorkomen?
'Ik geloof zelf niet dat werkdruk de belangrijkste
oorzaak is. Wat we wel kunnen doen is de teams nog meer helpen om onderling
beter te communiceren. Met andere woorden: de coaching intensiveren en een
vertrouwenspersoon aanstellen voor familie en medewerkers. Ook zoeken we zoeken
naar een manier om de familie nog intensiever en directer te betrekken bij de
planning en uitvoering van de zorg.'



Moet de familie wellicht ook beter voorgelicht worden en
alerter zijn op mogelijke incidenten?
'Nee, ik denk dat de
familie hetzelfde probleem heeft als wij. De familie heeft ook gezegd: achteraf
gezien hadden we eerder aan de bel kunnen trekken. Maar op dat moment kun je
bepaalde signalen niet goed interpreteren. Een van de slachtoffers had een keer
gezegd dat "een zuster zo raar doet." Wat bedoelt een psychogeriatrische oudere
daarmee, om welke zuster gaat het en in welke tijd speelt dit voorval? Dat is
moeilijk te achterhalen. Bovendien gaat iedereen er ook vanuit dat we deze
mensen de beste zorg proberen te geven.'



Een andere maatregel waar de instelling aan denkt is het opnieuw onder de
loep nemen van het verpleegkundig methodisch handelen, waaronder ook de
rapportages. En alle medewerkers zullen meer bijscholingen krijgen, bijvoorbeeld
in het omgaan met gedragsgestoorde bewoners. Om de geslotenheid van teams te
voorkomen is roulatie van medewerkers ook een optie, al vindt Kirchner dit met
name bij dementerende bewoners een dilemma: 'Herkenbaarheid is ook belangrijk
voor deze bewoners. Misschien is het beter zelf opnieuw leerlingen op te leiden,
zodat we meer fris bloed in de teams krijgen en ook de nieuwste kennis van
buiten binnenhalen. Verder hebben we ieder jaar een dag waarop de teams
bijeenkomen en elkaar feedback geven. Ook dit zullen we intensiveren, want ik
ben ervan overtuigd dat een open en kritische houding naar elkaar de basis vormt
voor goede communicatie. En daarmee stimuleer je dat incidenten als deze eerder
naar buiten komen.'/Mariëtte Seysener

Administrator

Gerelateerde tags

Of registreer je om te kunnen reageren.

Zorgwelzijn is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden