Vorige week was ik in mijn voortuintje de rozen aan het snoeien. Gewoon, niets bijzonders. Toen het klaar was en de tuin er weer even tegen kon, keek ik nog eens goed naar de zeven lijlinden die zich voor het huizenblok midden op het trottoir bevinden. Prachtige bomen en normaal gesproken goed onderhouden door de gemeente. Alleen nu even niet: aan de voet van de bomen waren inmiddels zoveel jonge scheuten ontstaan dat een gewoon mens niet meer over het trottoir kon lopen. Laat staan mijn buurvrouw met haar rollator of de jonge ouders even verderop met hun kinderwagen.
Omdat ik de snoeischaar toch in mijn hand had haalde ik de scheuten van een paar bomen weg en ruimde het afval op. Diezelfde avond deed de buurman van even verderop hetzelfde met de bomen voor zijn huis. Gevolg: iedereen kan er weer door.
Een gebeurtenis van niets. U zou het ook gedaan hebben. Het zette me echter wel aan het denken over burgerschap en de rol van de overheid daarin. Want stel nou dat de gemeente een brief had gestuurd met de volgende strekking: ‘Beste burger, wij hebben geen geld meer om de bomen voor uw huis te snoeien. Wilt u dat voortaan zelf doen, in het kader van actief burgerschap? Als u daarbij onze ondersteuning nodig heeft kunt u dat laten weten. Hoogachtend, uw gemeente’.
Zou ik dan ook de snoeischaar hebben gehanteerd? Ik denk het niet. Waarom? Omdat ik geen zin heb om op te knappen wat de gemeente laat liggen. Die dan ook nog pronkt met actief burgerschap. Maar juist omdat de gemeente niets doet kom ik in beweging. En de buurman ook. We zijn boos omdat de gemeente er kennelijk niet voor kan zorgen dat rollators, kinderwagens en rolstoelen over ons trottoir kunnen. En vanuit boosheid gaan we aan de slag: als de gemeente het niet doet, knappen we het zelf wel op.
En dan lees ik later weer zinnen als: ‘De overheid wil actief burgerschap bevorderen door de sociale samenhang te vergroten en aan te sluiten bij initiatieven, wensen en behoeften van burgers’. Of: ‘Overheden, professionals en hun organisaties moeten zichzelf opnieuw uitvinden om de burger te ondersteunen in de ontplooiing van eigen initiatief en cocreatie’. Kijkend naar de bomen in mijn straat, denk ik dat actief burgerschap zo niet gaat werken. De overheid moet geen ondersteuning voor burgerinitiatieven organiseren, de overheid moet juist de boosheid van de burger organiseren. Een boze burger wordt een actieve die denkt: ik zoek het zelf wel uit. En die gaat aan de slag, zonder ondersteuning van de overheid.
Wil Verschoor, manager Programma Participatie van MOVISIE