Hulpverlening is verworden tot een zorgindustrieel complex. De professional legt met zijn deskundigheid zijn wil op aan de cliënt. Aldus Jan van Lieshout. Tegenover het ‘hulpverleningscircus’ stelt hij de eigen kracht. ‘Hulp heeft niets meer te maken met de cliënt.’
De professional wordt geleid door 'doelen in de hulpverlening', die geen hulp geven, maar leiden tot 'gewenste situaties'. Dat is het beeld dat Jan van Lieshout schetst van de traditionele hulpverlening. Hij richtte samen met initiatiefnemer Rob van Pagée de Eigen Kracht Centrale op. De EKC draagt een geheel andere visie op hulpverlening uit: niet de professional is leidend in de hulp, maar de cliënt of het gezin zelf. Met zijn sociale netwerk zoekt de cliënt in een Eigen Kracht-conferentie naar mogelijkheden om zijn problemen op te lossen. Binnen dat netwerk worden een plan en afspraken gemaakt. Ieder heeft daarin een eigen bijdrage en een eigen rol.
Dominant
De manier waarop in de reguliere hulpverlening besluiten worden genomen, klopt niet. Dat is de stellige overtuiging van Van Lieshout. Volgens hem is het denken van de professional altijd dominant, of het nu gaat om een hulpplan of outreachend werken. 'De professional heeft de kennis en is leidend. Terwijl het gezin, de cliënt dat juist zou moeten zijn. Zij zijn verantwoordelijk om hun problemen op te lossen, met hulp van de eigen sociale omgeving.' Maar voor hulpverleners is het lastig om die verantwoordelijkheid om hulp te bieden los te laten. Het is het grote manco van de meeste hulpverleners, weet Van Lieshout: 'Het lukt hen niet de rol van ‘de deskundige die gaat hulpverlenen' los te laten'.
Methodieken
Niet alleen de hulpverleners, het hele hulpverleningscircuit is door de jaren heen verworden tot een 'zorgindustrieel complex', volgens Van Lieshout: 'Vanaf de jaren '50 is alle kennis van wat er met mensen aan de hand kan zijn rechtstreeks omgezet in interventies. Er is een enorme structuur van hulp en methodieken gebouwd. De stuurkracht is komen te liggen bij instellingen die er hun geld mee verdienen.'
Energie
Dus alle methodieken en interventies kunnen overboord? Dat wil Jan van Lieshout nu ook weer niet stellen. Hoewel uit onderzoek volgens hem wel blijkt dat slechts 15 procent van de gedragsveranderingen wordt bewerkstelligd met methodieken. 'De relatie met en de bejegening door de hulpverlener draagt 30 procent bij. En 40 procent wordt bepaald door eigenschappen van de cliënt zelf. Dan ligt het toch voor de hand om in die twee factoren de meeste energie te steken.'
Impact
Er zijn nog meer argumenten die pleiten voor de eigen kracht van de cliënt als uitgangspunt. Van de duizend conferenties die jaarlijks worden ingezet, komt het bij slechts honderd niet tot enige actie. En conferenties zijn ook goedkoper dan zware hulpverlening. In een Eigen Kracht-conferentie wordt het leeuwendeel van de hulp en de zorg door het sociale netwerk overgenomen. Dat netwerk heeft ook meer impact op de cliënt dan hulpverleners.
Emancipatie
Het is niet alleen hosanna. De Eigen Kracht-conferenties hebben een groot nadeel, zo betoogde hoogleraar maatschappelijk werk Carol van Nijnatten een half jaar geleden in Zorg + Welzijn. Hij waarschuwde voor de terugkeer van het 'recht van de sterkste'. Manipulatieve familieleden – of gezinsleden – kunnen de hulpplannen naar hun hand zetten. Bovendien hebben wettelijke regels en het recht op zorg volgens Van Nijnatten de emancipatie van kinderen en vrouwen bevorderd. Ze kunnen zich rechtelijk verweren tegen onderdrukking en geweld.
Manipulatie
Jan van Lieshout neemt fel stelling: 'Heeft Nijnatten daar cijfers over? Is dat een hypothese of een conclusie? Manipulaties in families zijn eigen aan de aard ervan. Het recht van de sterkste is nooit weggeweest. Van de mensen die hebben deelgenomen aan Eigen Kracht-conferenties zegt 97 procent dat ze konden bijdragen aan het proces naar een oplossing. Dat wijst niet op manipulatie.' Hij verwerpt het idee dat wetten en regels emanciperend hebben gewerkt: 'De Wet op de Jeugdzorg moet de cliënt versterken. Maar wat gebeurt er? De cliënt wordt vastgepind op een diagnose. Zo wordt die cliënt niet versterkt, maar met problemen overladen.'
Meer nieuws in uw inbox? Klik hier voor de gratis Zorg + Welzijn Nieuwsbrief. Voor meer achtergronden en opinies, neem hier een abonnement op Zorg + Welzijn Magazine.
Volg Zorg+Welzijn op Twitter
Bron: Foto: Herbert Wiggerman
door
Carolien Stam
11 okt 2010
laatste update:13 okt 2010