Hoewel de axioma’s in de exacte wetenschappen steeds verder opschuiven naar het reëel worden wat voorheen onmogelijk werd geacht, ben ik altijd wel een beetje jaloers op die knappe Bètakoppen. Zij hebben immers de zekerheid van het experimentele onderzoek, waarbij je alle variabelen constant kunt houden, zodat je met nauwkeurigheid de werking van één specifiek stofje kan testen.
Lee hier meer blogs van Daan Vosskühler >>
Met het stofje welzijnswerk is dat binnen de agogische wetenschappen helaas niet het geval. Sterker nog: op geen enkele wijze is wetenschappelijk aantoonbaar wat de werking is van het welzijnswerk is in buurten en wijken. Zo kun je als opbouwwerker dag en nacht zwoegen om meer veiligheid en samenhang in een aandachtswijk te realiseren en één moord - als onvoorzienbare variabele- vaagt de inspanning van jaren in een klap weg. Daarom is een zekere zelfspot veel veldwerkers ook niet vreemd. Je moet wel een taaie bliksem zijn met een helder kompas om het werk met gedrevenheid te blijven doen.
Als je interventies op hun effect gaat analyseren, kom je hoogstens tot ‘waarschijnlijkheden’, nooit tot harde feiten. De weinige theoretici binnen het vakgebied van welzijn maken dankbaar gebruik van deze ‘zachte’ wetenschap om steeds met nieuwe speeltjes op de markt te verschijnen. En dat noemen we dan innovatie of welzijnswerk nieuwe stijl.
Neem het begrip Burgerkracht. Wat is burgerkracht? Hoe moet je het operationaliseren? Ik zal een poging wagen: b(urgerkracht)=e+m². De 'e' staat voor educatie, de 'm' staat voor maatschappelijke bevlogenheid en inzet. Deze gecombineerd wekken de enorme energie op die nodig is om wijkcentra en buurthuizen met zelfbeheer nieuw leven in te blazen, nu de overheid haar handen er steeds meer van aftrekt.
Maar juist in de kwetsbare wijken van Nederland is het met die 'e' niet zo best gesteld. Ziet u de familie Tokkie al een brief schrijven aan de wethouder of zich verdiepen in de werking van de gemeentedienst die over de aanleg van een sportveldje gaat? En dan de 'm²' , als je het hoofd maar net boven water houdt, speelt die zich per definitie af binnen de kleine kring soortgenoten die aan het eind van de maand bij jou koffie komt drinken, omdat ze deze zelf niet meer kunnen betalen.
Bestaat die Burgerkracht dan helemaal niet? Natuurlijk wel, we hebben immers een gouden formule, en zoeken het bewijs gewoon in een andere maatschappelijke laag. In de actiegroep waarin ik zit, die ijvert voor een nieuw bovenwijks ontmoetingscentrum met bibliotheek in zelfbeheer, werkt de formule als een tierelier. Alle kernleden zijn hoog opgeleid (e+), hebben een netwerk van hier tot Tokio, en plassen niet van spanning in hun broek als ze - actievoerend- op de nieuwjaarsreceptie van de gemeente de burgemeester 10 minuten aan de praat houden. Met onze maatschappelijke bevlogenheid is ook niets mis. We constateren zelfs dat onze inspanning zich direct uitbetaald met kennis, inzicht, nog bredere netwerken, veel complimenten uit de politiek (we passen exact binnen het nieuwe welzijnswerk) én heel veel lol, als we successen behalen.
Kortom, Burgerkracht bestaat! Maar is wel vrijwel exclusief voorbehouden aan de groep die overdag niet naar het wijkcentrum komt voor een beetje broodnodig contact. En zo is de cirkel weer rond…..
Daan Vosskühler (1948) werkt als projectleider voor Stichting BottomUp Onderzoek en Advies. Hij houdt zich al meer dan 30 jaar als onderzoeker bezig met de vraag hoe welzijnswerk een vitale en patroondoorbrekende werksoort kan zijn in een land waar onderwijs, welzijn, veiligheid en bestuur hardnekkig categoraal blijven denken en werken.